کتاب الطهارة/نجاسات/عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین/رجوع به روایات

موضوع: کتاب الطهارة/نجاسات/عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین/رجوع به روایات

روایت چهاردهم: روایت زرارة از مولا ابی جعفر علیه السّلام.

بحث اوّل: درباره‌ی نسخه‌های روایت.

۱) نسخه‌ی کافی: علی بن ابراهیم عن ابیه عن احمد بن محمّد بن ابی نصر عن ابان عن زرارة عن ابی جعفر علیه السّلام قال: لمّا هبط نوح من السفینة غرس غرسا و کان فیما غرس علیه السّلام الحبلة ..... فقال ابو جعفر علیه السّلام فاذا اخذت عصیرا فاطبخه حتّی یذهب الثلثان و کل و اشرب فذاک نصیب الشیطان. (کافی، طبع اسلامیّه ج۶ ص۳۹۴ و طبع دار الحدیث ج۱۲ ص۶۶۶).

۲) نسخه‌ی وافی: سند و متن روایت در وافی مثل کافی است (وافی ج۲۰ ص۵۹۷).

۳) نسخه‌ی وسائل الشیعة: و عن علی بن ابراهیم عن ابیه عن احمد بن ابی نصر عن ابان عن زرارة عن ابی جعفر علیه السّلام قال: انّ نوحاً لمّا هبط ..... فقال ابو جعفر علیه السلام فاذا اخذت عصیرا فطبخته حتّی یذهب الثلثان نصیب الشیطان فکل و اشرب (وسائل، طبع آل البیت، ج۲۵ ص۲۸۴).

۴) نسخه‌ی هدایة الامّة: قال الباقر علیه السّلام: اذا اخذت عصیراً ..... تا آخر متن وسائل. (هدایه، ج۸ ص۲۲۲).

۵) نسخه‌ی بحار الانوار: سند و متن روایت در بحار مثل کافی است با اختلافی در متن (بحار، طبع بیروت، ج۱۱ ص۲۹۳).

بحث دوّم: درباره‌ی سند روایت.

در سند روایت، ابان بن عثمان الاحمر قرار دارد. اجمالاً معلوم باشد که این راوی:

اوّلاً: امامی است. چون مقتضی برای امامی بودن این راوی، موجود و مانع، مفقود است. مقتضی، ذکر این راوی در رجال نجاشی ص۱۳ و در فهرست شیخ ص۴۷ است. مانع متصوّر، اسناد ناووسی بودن به این راوی در رجال کشی ج۲ ص۶۴۰ است ولی مرحوم مقدّس اردبیلی در مجمع الفائدة ج۹ ص۳۲۳ معتقد است که در بعضی از نسخ رجال کشی به جای عبارت «کان من الناووسیّة» کان من القادسیة آمده است. علاوه بر ذکر در رجال نجاشی و فهرست شیخ، این راوی در کافی طبع اسلامیّه ج۴ ص۳۰۲ از مولا ابی الحسن علیه السّلام نقل روایت می‌کند و حال آنکه ناووسیّه معتقد به امامت مولا ابی الحسن علیه السّلام نیستند. (رجال علّامه ص۲۱، نقد الرّجال ج۱ ص۴۵، رجال مرحوم حرّ ص۳۵، منتهی المقال ج۱ ص۱۳۸، تکملة الرّجال ج۱ ص۱۵۵، تنقیح المقال ج۳ ص۱۲۶، نتیجة المقال ص۴۱۵ و .....).

ثانیاً: ثقه است. چون علاوه بر اینکه از اصحاب اجماع است (رجال کشّی ج۲ ص۶۷۳)، اصحاب اجماع نیز از او نقل روایت کرده‌اند. مثل احمد بن محمّد بن ابی نصر در همین روایت و ابن ابی عمیر و صفوان بن یحیی در من لا یحضر ج۴ ص۴۸۴.

بنابراین، این روایت صحیحه است چون تمامی رواة در سند، امامی و ثقه هستند. ولی مرحوم مجلسی اوّل در روضة المتّقین ج۱۰ ص۱۴۳ این روایت را الموثّق کالصّحیح می‌داند (لوامع صاحبقرانی ج۷ ص۷) و مرحوم مجلسی دوّم در مرآة العقول ج۲۲ ص۲۴۹ این روایت را حسنه یا موثّقه می‌داند.

بحث سوّم: درباره‌ی دلالت روایت.

روایت دلالت دارد بر اینکه اکل عصیر عنبی بعد از غلیان و بعد از ذهاب ثلثین جایز است. ظاهر روایت این است که عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین حرام است. بنابراین، اگر بین حرمت و نجاست ملازمه باشد، اثبات نجاست عصیر عنبی کذائی می‌شود.

اقول:

همان اشکالی که در دلالت روایت اوّل بر نجاست بود، در دلالت این روایت نیز وجود دارد.

نتیجه نهایی بحث در مرحله‌ی سوّم: بعضی از روایات مذکوره دلالت دارند بر اینکه عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین حرام است و بعضی دیگر دلالت می‌کنند بر اینکه عصیر عنبی بعد از غلیان با نار و قبل از ذهاب ثلثین حرام است ولی هیچیک از روایات دلالت بر نجاست نمی‌کنند و لذا صاحب وسائل اکثر این روایات را در وسائل، در باب تحریم عصیر عنبی ذکر فرموده است. (وسائل الشیعة، طبع آل البیت، ج۲۵ ص۲۸۲).