کتاب الطهارة/نجاسات/عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین/رجوع به روایات

موضوع: کتاب الطهارة/نجاسات/عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین/رجوع به روایات

بحث دوّم: درباره‌ی سند روایت.

نکته الف: روایت طبق نسخه‌ی کافی و تهذیب، به خاطر وجود بعض اصحابنا در سند، ضعیف است. این روایت طبق نظر مرحوم مجلسی اوّل در روضة المتّقین ج۱۰ ص۱۴۸، القویّ کالصّحیح و طبق نظر مرحوم مجلسی دوّم در مرآة العقول ج۲۲ ص۲۸۴، صحیحه و طبق نظر همین مرحوم در ملاذ الاخیار ج۱۴ ص۳۷۳، مرسله است.

نکته ب: محمّد بن عبد الحمید بن سالم العطار، امامی و ثقه است (رجال نجاشی ص۳۳۹). ظاهر فهرست شیخ ص۲۲۴ و ظاهر رجال نجاشی ص۱۸۹ این است که سیف بن عمیرة امامی است. مرحوم حسینی حلّی در زبدة الاقوال ص۱۸۵ از شیخ در فهرست نقل می‌کند که شیخ این راوی را واقفی می‌داند. در فهرست شیخ کلمه‌ی واقفی وجود ندارد. بله مرحوم ابن شهر آشوب در معالم العلماء ص۵۶ این راوی را واقفی می‌داند. این کلام نیز قابل اعتناء نیست و لذا در روضة المتّقین ج۱۴ ص۱۴۷ آمده است: اعلم انّه نقل عن شیخنا محمّد بن شهر آشوب انّه قال: انّه واقفی و لم نر من اصحاب الرجال و غیرهم شیئاً یدلّ علی وقفه و کانّه وقع عنه سهوا. احتمال دارد که منشأ تصوّر مرحوم ابن شهر آشوب، مطلبی باشد که مرحوم شوشتری در قاموس الرّجال ج۵ ص۳۷۸ آورده است. بنابراین، این راوی قطعاً امامی است (تنقیح المقال ج۳۴ ص۲۸۵). و این راوی، ثقه است به خاطر تصریح نجاشی (رجال نجاشی ص۱۸۹) و تصریح شیخ در فهرست ص۲۲۴ و به خاطر نقل ابن ابی عمیر از این راوی (کافی، طبع اسلامیّه ج۴ ص۳۰). دو راوی بعد از سیف بن عمیره یعنی منصور بن حازم و ابن ابی یعفور امامی و ثقه هستند.

بحث سوّم: درباره‌ی دلالت روایت.

کلمه‌ی «اوقیّه» در نظر بعضی از اهل لغت به معنای هفت مثقال (العین ج۵ ص۲۵۶) و در نظر بعضی دیگر به معنای چهل درهم (جمهرة اللغة ج۱ ص۱۴۰، الفائق ج۳ ص۲۹۴، النهایة ج۱ ص۸۰، مجمع البحرین ج۵ ص۳۸۴، تاج العروس ج۹ ص۲۰۷) و در نظر بعضی دیگر به معنای چهل درهم و به معنای هفت مثقال و نیم (الصّحاح ج۳ ص۱۰۲۱ و ج۴ ص۱۶۰۹، القاموس المحیط ج۳ ص۵۲۷) و در نظر بعضی دیگر به معنای هفت مثقال و نیم است و هر مثقال، یک درهم و سه هفتم یک درهم است (المصباح المنیر ج۱ ص۲۳۰) و بعضی دیگر صرفا در مقام نقل از سایر لغویّین هستند (تهذیب اللغة ج۹ ص۲۷۹، المحکم و المحیط ج۷ ص۶۲۱ و ج۹ ص۱۴۵، المخصّص ج۱۲ ص۲۶۶، کتاب الماء ج۲ ص۵۳۴، لسان العرب ج۶ ص۳۵۳ و ج۱۰ ص۴۹۱). و در روایت مرسله از مولا ابی عبد الله علیه السّلام و روایت مرسله از مولا ابی جعفر علیه السّلام، اوقیّه به معنای چهل مثقال آمده است (عوالی اللئالی ج۲ ص۱۰۱، بحار الانوار ج۱۹ ص۲۴۱). بنابراین، مفاد روایت این است که عصیر عنبی مطبوخ اگر به مقدار یک سوّم و یک اوقیه باشد، حرام است. یک سوّم و یک اوقیه یعنی عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین. بنابراین، اگر بین حرمت و نجاست ملازمه باشد، این روایت دلالت بر نجاست موضوع مورد سؤال (عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین) می‌کند. به بیان دیگر، روایت دلالت بر حرمت زائد بر ثلث می‌کند.

اقول:

همان اشکالی که در دلالت روایت اوّل بر نجاست بود، در این روایت نیز وجود دارد.