کتاب الطهارة/نجاسات/عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین/رجوع به روایات

موضوع: کتاب الطهارة/نجاسات/عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین/رجوع به روایات

روایت پنجم: روایت ذریح از مولا ابی عبد الله علیه السّلام.

بحث اوّل: درباره‌ی نسخه‌های روایت.

۱) نسخه‌ی کافی: محمّد بن یحیی عن احمد بن محمّد عن ابن فضّال عن الحسن بن الجهم عن ذریح قال سمعت ابا عبد الله علیه السّلام بقول اذا نشّ‌العصیر او غلی حرم. (کافی، طبع اسلامیّه ج۶ ص۴۱۹ و طبع دار الحدیث ج۱۲ ص۷۴۳).

۲) نسخه‌ی تهذیب: عنه (محمّد بن احمد بن یحیی) عن ابن فضّال ..... تا آخر سند و متن کافی (تهذیب، تحقیق خرسان، ج۹ ص۱۲۰).

۳) نسخه‌ی وافی: سند و متن روایت در وافی مثل کافی و تهذیب است (وافی ج۲۰ ص۶۵۲).

۴) نسخه‌ی وسائل الشیعة: سند و متن روایت در وسائل مثل کافی است و اشاره به نقل شیخ طوسی نیز شده است (وسائل، طبع آل البیت، ج۲۵ ص۲۸۷).

۵) نسخه‌ی هدایة الامّة: قال (الصّادق) علیه السّلام: اذا نشّ ..... تا آخر متن کافی (هدایه ج۸ ص۲۲۳).

۶) نسخه‌ی بحار الانوار: عن ذریح قال سمعت ابا عبد الله علیه السّلام یقول اذا نش العصیر و غلی حرم (بحار، طبع بیروت، ج۶۳ ص۵۱۰).

بحث دوّم: درباره‌ی سند روایت.

نکته الف: این روایت به خاطر وجود حسن بن علی بن فضّال در سند، موثّقه است. مرحوم مجلسی اوّل در روضة المتّقین ج۱۰ ص۱۴۶ و مرحوم مجلسی دوّم در مرآة العقول ج۲۲ ص۲۸۲ این روایت را موثّق کالصّحیح می‌دانند و در لوامع صاحبقرانی ج۷ ص۷ این اصطلاح توضیح داده شده است.

نکته ب: مرحوم شیخ طوسی در تهذیب روایت را از محمّد بن احمد بن یحیی نقل فرموده است. سند شیخ به این راوی در مشیخه‌ی تهذیب ص۷۱ آمده است. بعضی از اسناد شیخ به این راوی، صحیح است و صحّت بعض، کفایت می‌کند. این روایت طبق سند تهذیب نیز موثّقه است. مرحوم مجلسی دوّم در ملاذ الاخیار ج۱۴ ص۳۷۱ این روایت را موثّق کالصّحیح می‌داند.

بحث سوّم: درباره‌ی دلالت روایت.

نکته الف: کلمه‌ی «نشّ» به معنای «صوت الماء و غیره اذا غلی» (معجم مقاییس اللّغة ج۵ ص۳۵۶، المحکم و المحیط ج۷ ص۶۲۰، المخصّص ج۵ ص۵۶، شمس العلوم ج۱۰ ص۶۴۵۰، المغرب ج۲ ص۳۰۴، لسان العرب ج۶ ص۳۵۲، المصباح المنیر ج۲ ص۶۰۶، القاموس المحیط ج۲ ص۴۴۵، مجمع البحرین ج۴ ص۱۵۵، صحاح ج۳ ص۱۰۲۱) و به معنای غلیان (نهایه ج۵ ص۵۶، المحیط فی اللّغة ج۷ ص۲۶۴) و به معنای «صوت الماء‌ اذا صببته فی صاخرة» (العین ج۶ ص۲۲۱) و به معنای «الاخذ بالغلیان» (تهذیب اللّغة ج۱۱ ص۱۹۳، اساس البلاغة ص۱۳۳، الفائق ج۳ ص۲۹۸، تاج العروس ج۹ ص۲۰۷) و به معنای «صوت غلیان الماء» (المغرب ج۲ ص۳۰۴) آمده است. کلمه‌ی «نشّ» در روایت به معنای اوّل است. با حفظ این نکته، معنای روایت طبق نسخه‌ی «او غلی» به این صورت است: غلیان سمعی و یا بصری عصیر، موجب حرمت است (حوث ج۳ ص۴۰۴) و طبق نسخه‌ی «و غلی» جمله‌ی غلی عطف بر نشّ از نوع عطف تفسیر (بحار الانوار، ج۱۳ ص۵۱۰) و یا از نوع عطف متلازم است.

عبارت روضة المتّقین ج۱۰ ص۱۶۴: و المراد بالنشّ الغلیان فیکون التردید من الراوی او یکون المراد بالنشّ ما یکون من قبل نفسه و بالغلیان ما یکون بالنّار.

عبارت ملاذ الاخیار ج۱۴ ص۳۷۱: اذا نشّ العصیر الی غلی من قبل نفسه و قوله او غلی ای بالنار و یحتمل ان یکون التردید من الراوی او یکون المراد بالنشّ الغلیان القلیل.

عبارت مرآة العقول ج۲۲ ص۲۸۲: قال فی الصحاح فی حدثیث النبیذ: اذا نشّ ای اذا غلی.