کتاب الطهارة/نجاسات/عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین/رجوع به روایات

موضوع: کتاب الطهارة/نجاسات/عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین/رجوع به روایات

روایت چهارم: روایت حمّاد بن عثمان از مولا ابی عبد الله علیه السّلام.

بحث اوّل: درباره‌ی نسخه‌های روایت.

۱) نسخه‌ کافی: محمّد بن یحیی عن احمد بن محمّد عن ابی یحیی الواسطی عن حمّاد بن عثمان عن ابی عبد الله علیه السّلام قال: سألته عن شرب العصیر فقال اشربه ما لم یغل فاذا غلی فلا تشربه قال قلت جعلت فداک ایّ شیئ الغلیان قال القلب (کافی، طبع اسلامیّه ج۶ ص۴۱۹ و طبع دار الحدیث ج۱۲ ص۷۴۳).

۲) نسخه‌ی تهذیب: محمّد بن احمد بن یحیی عن ابی یحیی الواسطی ..... تا آخر سند و متن کافی با اختلافی قلیل در متن (تهذیب، تحقیق خرسان، ج۹ ص۱۲۰).

۳) نسخه‌ی وافی: سند روایت در وافی مثل کافی و تهذیب و متن روایت در وافی مثل کافی است (وافی ج۲۰ ص۶۵۱).

۴) نسخه‌ی وسائل الشیعة: سند و متن روایت در وسائل مثل کافی است (وسائل، طبع آل البیت، ج۲۵ ص۲۸۷).

۵) نسخه‌ی هدایة الامّة: سئل علیه السّلام عن شرب العصیر قال تشرب ما لم یغل فاذا غلی ..... تا آخر متن کافی (هدایه، ج۸ ص۲۲۳).

۶) نسخه‌ی بحار الانوار: روایة حمّاد عن ابی عبد الله علیه السّلام قال: سألته ..... تا آخر متن هدایة الامّة (بحار، طبع بیروت، ج۶۳ ص۵۱۰).

بحث دوّم: درباره‌ی سند روایت.

نکته الف: در سند روایت، ابی یحیی الواسطی آمده است. ابی یحیی، کنیه سهیل بن زیاد است. ظاهر عبارت نجاشی در رجال ص۱۹۲ و ظاهر عبارت شیخ در فهرست ص۲۲۸ این است که این راوی، امامی است. ولی این راوی از نظر وثاقت، ضعیف است (الوجیزه ص۹۱، تنقیح المقال ج۳۴ ص۲۴۶) و لذا مرحوم علّامه در رجال ص۲۲۹ و ابن داود در رجال ص۴۶۱ این راوی را در بخش ضعفاء ذکر کرده‌اند. مرحوم صاحب وسائل در رجال ص۱۳۷ معتقد است که نجاشی این راوی را مدح کرده است. اگر منظور صاحب وسائل، تعبیر نجاشی به «شیخنا المتکلّم رحمه الله» باشد، این تعبیر درباره‌ی محمّد بن النعمان است و محمّد بن النعمان، جدّ مادری سهیل بن زیاد است و یا حدّ اقلّ احتمال دارد که این تعبیر درباره‌ی محمّد بن النعمان باشد. بنابراین، این روایت طبق نسخه‌ی کافی، ضعیف است. مرحوم مجلسی دوّم در مرآة العقول ج۲۲ ص۲۸۲ این روایت را مجهول می‌داند ولی در ملاذ الاخیار ج۱۴ ص۳۷۱ این روایت را ضعیف می‌داند. مرحوم مجلسی اوّل در روضة المتّقین ج۱۰ ص۱۴۶ این روایت را القوی کالصّحیح می‌داند و در لوامع صاحبقرانی ج۷ ص۷ این اصطلاح را توضیح می‌دهند. بقیّه رواة در روایت، امامی و ثقه هستند.

نکته ب: شیخ طوسی در تهذیب این روایت را از محمّد بن احمد بن یحیی نقل فرموده است. سند شیخ به این راوی در مشیخه تهذیب ص۷۱ آمده است. بعضی از اسناد شیخ به این راوی، صحیح است و صحّت بعض کفایت می‌کند ولی این روایت طبق سند تهذیب نیز به خاطر ابی یحیی الواسطی (ملاذ الاخیار ج۱۴ ص۳۷۱). مرحوم مجلسی اوّل این روایت طبق سند تهذیب نیز القوی کالصّحیح می‌داند.

بحث سوّم: درباره‌ی دلالت روایت.

از طرفی کلمه‌ی «غلی» از نظر غلیان با نار و غیر نار و از نظر ذهاب ثلثین و عدم ذهاب ثلثین اطلاق دارد. از طرفی دیگر روایت به واسطه‌ی صیغه نهی دلالت بر حرمت عصیر عنبی در صورت غلیان مطلق می‌کند. بنابراین، اگر بین حرمت و نجاست ملازمه باشد، این روایت دلالت بر نجاست موضوع مورد سؤال (عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین) می‌کند.

اقول:

همان اشکالی که در دلالت روایت اوّل بر نجاست بود، در دلالت این روایت بر نجاست نیز وجود دارد.