کتاب الطهارة/نجاسات/عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین/رجوع به روایات

موضوع: کتاب الطهارة/نجاسات/عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین/رجوع به روایات

مرحله سوّم: رجوع به روایات.

روایاتی که درباره‌ی عصیر عنبی وارد شده، عبارتند از:

روایت اوّل: روایت عبد الله بن سنان از مولا ابی عبد الله علیه السّلام.

بحث اوّل: درباره‌ی نسخه‌های روایت.

۱) نسخه‌ی کافی: علی بن ابراهیم عن ابیه عن ابن محبوب عن عبد الله بن سنان عن ابی عبد الله علیه السّلام قال: کلّ عصیر اصابته النّار فهو حرام حتّی یذهب ثلثاه و یبقی ثلثه (کافی، طبع اسلامیّه، ج۶ ص۴۱۹ و طبع دار الحدیث ج۱۲ ص۷۴۴).

۲) نسخه‌ی تهذیب: عنه (محمّد بن احمد بن یحیی) عن الحسن بن محبوب عن عبد الله بن سنان عن ابی عبد الله علیه السّلام قال کلّ عصیر ..... تا آخر متن کافی با اختلافی قلیل. (تهذیب، تحقیق خرسان ج۹ ص۱۲۰).

۳) نسخه وافی: الکافی، علی عن ابیه عن، التهذیب، السراد عن عبد الله بن سنان عن ابی عبد الله علیه السّلام قال ..... تا آخر متن کافی. (وافی، ج۲۰ ص۶۵۲).

۴) نسخه‌ی وسائل الشیعة: محمّد بن یعقوب عن علی بن ابراهیم ..... تا آخر سند و متن کافی. (وسائل، طبع آل البیت، ج۲۵ ص۲۸۲).

توجّه:

صاحب وسائل بعد از نقل روایت می‌فرماید: و رواه الشیخ باسناده عن الحسن بن محبوب مثله.

۵) نسخه‌ی الفصول المهمّة: قال الصّادق علیه السّلام کلّ عصیر ..... تا آخر متن کافی (الفصول ج۲ ص۴۴۸).

۶) نسخه‌ی هدایة الامّة: قال الصّادق علیه السّلام کلّ عصیر ..... تا‌ آخر متن کافی (هدایه ج۸ ص۲۲۲).

۷) نسخه‌ی بحار الانوار: عبد الله بن سنان عن ابی عبد الله علیه السّلام قال: کلّ عصیر ..... تا آخر متن کافی. (بحار، طبع بیروت ج۶۳ ص۵۱۱)

بحث دوّم: درباره‌ی سند روایت.

نکته الف: روایت طبق نسخه‌ی کافی، صحیحه است چون تمامی رواة در سند، امامی و ثقه هستند. مرحوم مجلسی دوّم این روایت را حسنه می‌داند (مرآة العقول ج۲۲ ص۲۸۲). علّت حسنه شمردن این روایت، منحصراً وجود ابراهیم بن هاشم در سند است و حال آنکه مجلسی دوّم در الوجیزه ص۱۶ ابراهیم بن هاشم را حسن کالصّحیح می‌داند. مرحوم مجلسی اوّل این روایت را به خاطر وجود ابراهیم بن هاشم در سند، حسن کالصّحیح می‌داند (روضة المتّقین ج۱۰ ص۱۴۶ و لوامع صاحبقرانی ج۷ ص۷).

نکته ب: در سند روایت طبق نسخه‌ی تهذیب آمده است: عنه عن الحسن بن محبوب. ضمیر در عنه، به محمد بن احمد بن یحیی که در روایات قبل آمده، عود می‌کند. ولی در وسائل الشیعة ج۲۵ ص۲۸۲ در ذیل روایت آمده است: رواه الشیخ باسناده عن الحسن بن محبوب مثله. یعنی شیخ طوسی این روایت را از حسن بن محبوب نقل کرده است. و در وافی ج۲۰ ص۶۵۲ آمده است: عن التهذیب، السراد عن عبد الله بن سنان. یعنی شیخ طوسی این روایت را از سراد نقل کرده است (سراد، لقب حسن بن محبوب است). و بعضی از نسخ تهذیب نیز مثل وسائل و وافی است یعنی شیخ طوسی از حسن بن محبوب نقل کرده است و صواب، همین است چون روایت محمّد بن احمد بن یحیی از حسن بن محبوب ثابت نیست (معجم رجال الحدیث ج۶ ص۱۱۳ و ج۱۶ ص۴۶). بنابراین، مرحوم شیخ این روایت را از حسن بن محبوب نقل می‌کند. سند شیخ به حسن بن محبوب در مشیخه‌ی تهذیب ص۵۲ و ۷۳ و ۷۵ آمده است. بعضی از سند‌های شیخ به حسن بن محبوب صحیح است و صحّت بعض، کفایت می‌کند. بنابراین، روایت طبق نسخه‌ تهذیب، صحیحه است (روضة المتّقین ج۱۰ ص۱۴۶ و ملاذ الاخیار ج۱۴ ص۳۷۱).