کتاب الطهارة/نجاسات/عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین/رجوع به آیات

موضوع: کتاب الطهارة/نجاسات/عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین/رجوع به آیات

ب: علّت اسناد به مرحوم صدوق اوّل.

علّت اسناد به مرحوم صدوق اوّل، عبارتی است که از این فقیه در من لا یحضر ج۴ ص۵۶ نقل شده است.

عبارت من لا یحضر: قال أبی رضی الله عنه فی رسالته الیّ اعلم انّ اصل الخمر من الکرم، اذا اصابته النّار او غلی من غیر ان تمسّه النار فیصیر اسفله اعلاه فهو خمر و لا یحلّ شربه الّا ان یذهب ثلثاه و یبقی ثلثه.

ج: علّت اسناد به مرحوم صدوق دوّم.

علّت اسناد به مرحوم صدوق دوّم این است که مرحوم صدوق در کتاب علل الشرائع روایاتی ذکر فرموده که این روایات در نظر مرحوم وحید بهبهانی ظهور در مصداقیّت دارد مثل روایت ابی الربیع الشّامی (علل الشرائع ج۲ ص۴۷۷). علاوه بر این، مرحوم صدوق دوّم در من لا یحضر و در مقنع عبارت والد را نقل فرموده و ردّ نکرده است و عدم ردّ، نشانه رضایت به کلام والد است (من لا یحضر ج۴ ص۵۶، مقنع ص۴۵۳، افاضة القدیر ص۳۳).

د: علّت اسناد به مرحوم فاضل مقداد.

علّت اسناد به مرحوم فاضل مقداد، عبارت این فقیه در کنز العرفان ج۲ ص۳۰۴ است.

عبارت کنز العرفان: الخمر فی الاصل مصدر خمره اذا ستره سمّی به عصیر العنب و التمر اذا غلا و اشتدّ لانّه یخمر العقل ای یستره کما سمّی مسکرا لانّه یسکره ای یحجزه و هو حرام اجماعا مطلقا.

ه‌ : علّت اسناد به مرحوم ابن فهد حلّی.

علّت اسناد به مرحوم ابن فهد حلّی، عبارت این فقیه در المهذّب ج۵ ص۷۹ است.

عبارت المهذّب: انّ اسم الخمر حقیقة فی عصیر العنب بالاجماع و امّا غیره من الانبذة المسکرة فهل یطلق علیها اسم الخمر بالحقیقة؟ قیل نعم ..... و قیل بالمجاز .....

احتمال دوّم: این عصیر، از مصادیق خمر نیست. طبق این احتمال، آیه‌ی مذکوره دلالت بر نجاست این عصیر نمی‌کند. بنابراین، درباره‌ی موضوع مورد سؤال آیه‌ای وجود ندارد و موضوع، فاقد آیات الاحکام است و طبق این احتمال دوّم باید کلام قائلین به خمریّت عصیر عنبی کذائی را توجیه نمود.

مصداق نبودن این عصیر برای خمر، قول کثیری از فقهاء است که از جمله‌ی آنها مرحوم محقّق همدانی در مصباح الفقیه ج۷ ص۱۹۸ است.

عبارت مصباح الفقیه: و فیه منع صدق الاسم علیه حقیقة بل یصحّ سلبه عنه عرفا و لغة، لانّ الخمر امّا اسم الطّبیعة المعهودة المتّخذة من العصیر المعروفة عند اهلها فلا یندرج العصیر تحت تلک الطبیعة بمجرد الغلیان ..... و امّا اسم لمطلق الشراب المسکر و العصیر لیس بمسکر ..... لو کان مسکرا لم یکن یبقی علی اجماله و لعرفه المتعمّدون الی قصد المسکر و لم یکونوا یتکلّفون فی تخمیره و لا اقلّ من ان یستغنوا به عن الخمر لدی عدم قدرتهم علی تحصیلها .....

مرحله‌ی سوّم: رجوع به روایات .....