کتاب الطهارة/نجاسات/عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین/موضوع شناسی بدوی

موضوع: کتاب الطهارة/نجاسات/عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین/موضوع شناسی بدوی

با حفظ این دو مقدّمه، مراحل استنباط حکم عصیر عنبی کذائی عبارتند از:

مرحله‌ی اوّل: موضوع شناسی بدوی.

موضوع در سؤال فوق، عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین است. این موضوع از سه جزء تشکیل شده که عبارتند از: عصیر عنبی، غلیان، ذهاب ثلثین، معنای عصیر عنبی در لغت و عرف و شرع، واحد و واضح است و مراد از ذهاب ثلثین، ذهاب ثلثین به واسطه‌ی تبخیر است. بنابراین، این دو جزء احتیاج به موضوع شناسی ندارند. ولی برای غلیان، سه معنا قابل تصوّر است.

معنای اوّل: معنای لغوی.

غَلْی و غلیان، در لغت، به معنای جوشیدن است و جوشیدن، درجه‌ای از گرم شدن است که با خصوصیّت تقلّب همراه می‌باشد (راغب در مفردات ص۶۱۳، ابن سیده در المخصّص ج۱۴ ص۱۳۸). فعل آن از باب ضرب یضرب و در لغتی از باب علم یعلم است (فیّومی در المصباح المنیر ج۲ ص۴۵۲، زبیدی در تاج العروس ج۲۰ ص۲۵) و در قرآن کریم آمده است: ﴿انّ شجرة الزقوم طعام الاثیم. کالمهل یغلی فی البطون. کغلیِ الحمیم.﴾ (سوره‌ی دخان، آیه ۴۳ به بعد).

معنای دوّم: معنای عرفی.

غلیان، در عرف،به همان معنای لغوی است.

معنای سوّم: معنای شرعی.

از روایت حمّاد بن عثمان از مولا ابی عبد الله علیه السّلام استفاده می‌شود که غلیان در شرع مقدّس به همان معنای لغوی است.

روایت حمّاد طبق نسخه‌ی کافی: محمّد بن یحیی عن احمد بن محمّد عن ابی یحیی الواسطی عن حمّاد بن عثمان عن ابی عبدالله علیه السّلام قال: سألته عن شرب العصیر فقال اشربه ما لم یغل فاذا غلی فلا تشربه قال قلت جعلت فداک ایّ شیئ الغلیان قال القلب (کافی طبع اسلامیّه ج۶ ص۴۱۹ و طبع دار الحدیث ج۱۲ ص۷۴۳).

بقیّه نسخ روایت: تهذیب، تحقیق خرسان، ج۹ ص۱۲۰ و وافی ج۲۰ ص۶۵۱ و وسائل الشیعة ج۲۵ ص۲۸۷ و هدایة الامّة ج۸ ص۲۲۳.

نتیجه‌ی بحث در موضوع شناسی بدوی: موضوعی که به دنبال استنباط حکم آن هستیم، عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین است. بنابراین، سه موضوع زیر موضوع بحث نیست.

الف: عصیر تمری و زبیبی و امثال این دو.

ب: عصیر عنبی قبل از غلیان.

ج: عصیر عنبی بعد از غلیان و بعد از ذهاب ثلثین.

مرحله‌ی دوّم: رجوع به آیات.

درباره‌ی عصیر عنبی .....