موضوع: کتاب الطهارة/نجاسات/خون حیوان دارای نفس سائله/ رجوع به روایات

طائفه دوّم: روایتی که مدلول آن، طهارت خون قلیل است.

مثل روایت علیّ بن جعفر از مولا موسی بن جعفر علیهما السّلام.

بحث اوّل: درباره‌ی نسخه‌های روایت.

۱) نسخه‌ی مسائل علیّ بن جعفر: سألته عن الرّجل یرعف و هو یتوضّأ فیقطر قطرة فی انائه هل یصلح له الوضوء منه قال لا و سألته عن رجل رعف فامتخط فطار بعض ذلک الدّم قطرا قطرا صغارا فاصاب اناءه هل یصلح الوضوء منه قال ان لم یکن شیئ یستبین فی الماء فلا بأس و ان کان شیئا بیّنا فلا یتوضّأ منه. (مسائل ص۱۱۹).

۲) نسخه‌ی کافی: محمّد بن یحیی عن العمرکیّ بن علیّ عن علیّ بن جعفر عن اخیه ابی الحسن علیه السّلام قال: سألته عن رجل رعف فامتخط فصار بعض ذلک الدّم قطعا صغارا ..... و ان کان شیئا بیّنا فلا یتوضّأ منه و سألته عن رجل رعف و هو یتوضّأ فیقطر قطرة فی انائه هل یصلح الوضوء منه قال لا. (کافی طبع اسلامیّه ج۳ ص۷۴ و طبع دار الحدیث ج۵ ص۲۱۳).

توجّه:

مرحوم صدوق در من لا یحضر ج۱ ص۱۳، مفاد روایت را به عنوان فتوی ذکر فرموده است.

۳) نسخه‌ی تهذیب: محمّد بن علیّ بن محبوب عن محمّد بن احمد العلویّ عن العمرکیّ عن علیّ بن جعفر عن اخیه موسی بن جعفر علیهما السّلام قال: سألته عن رجل رعف ....... تا ابتداء سؤال دوّم در کافی. (تهذیب، تحقیق خرسان، ج۱ ص۴۱۲).

توجّه:

در بعضی از نسخ تهذیب به این صورت آمده است: محمّد بن علیّ بن محبوب عن علیّ بن احمد العلوی ....... (ملاذ الاخیار ج۳ ص۱۸۲) ولی صحیح، محمّد بن احمد العلویّ است چون ابن محبوب از او نقل می‌کند و او از العمرکیّ نقل روایت دارد.

۴) نسخه‌ی استبصار: سند و متن روایت در استبصار مثل تهذیب است. (استبصار، تحقیق خرسان، ج۱ ص۲۳).

توجّه:

عبارت مرحوم شیخ طوسی در استبصار در ذیل روایت به این صورت است: فالوجه فی هذا الخبر ان نحمله علی انّه اذا کان ذلک الدّم مثل رأس الابرة الّتی لا تحسّ و لا تدرک فانّ مثل ذلک معفوّ عنه. مرحوم شیخ شبیه به این عبارت در مبسوط ج۱ ص۷ دارند.

۵) نسخه‌ی وافی: سند و متن روایت در وافی مثل کافی و تهذیب است. (وافی ج۶ ص۲۵).

۶) نسخه‌ی وسائل الشیعة: سند و متن روایت در وسائل با اختلافی قلیل مثل کافی است. (وسائل، طبع آل البیت ج۱ ص۱۵۰).

توجّه:

عبارت مرحوم صاحب وسائل در ذیل روایت به این صورت است: و رواه علیّ بن جعفر فی کتابه. اقول: الّذی یفهم من اوّل الحدیث اصابة الدّم الاناء و الشکّ فی اصابة الماء کما یظهر من السؤال و الجواب فلا اشکال فیه.

۷) نسخه‌ بحار الانوار: مرحوم مجلسی در بحار ج۷۷ ص۲۰ و در بحار ج۱۰ ص۲۵۶ روایت را از مسائل علی بن جعفر نقل می‌کنند.

بحث دوّم: درباره‌ی سند روایت.

نکته الف: در سند روایت طبق نسخه‌ کافی، سه راوی وجود دارد. این سه راوی، امامی و ثقه و از اجلّاء هستند. بنابراین، روایت طبق نسخه‌ی کافی صحیحه است. (مرآة العقول ج۱۳ ص۲۰۱).

نکته ب: مرحوم شیخ طوسی در تهذیب و استبصار این روایت را از محمّد بن علیّ بن محبوب نقل فرموده است. در مشیخه‌ی تهذیب ص۷۲ و در مشیخه‌ی استبصار ص۳۲۴ سند شیخ به این راوی ذکر شده است. این سند، صحیح است و محمّد بن علیّ بن محبوب و سه راوی بعد از او امامی و ثقه هستند. بنابراین، این روایت طبق نسخه‌ی تهذیب و استبصار نیز صحیحه است (روضة المتّقین ج۱ ص۶۷، منتهی المقال ج۵ ص۳۲۸، تنقیح المقال طبع رحلی ج۲ ص۷۲).