« فهرست دروس
درس خارج فقه استاد لطف‌الله دژکام

1405/08/05

بسم الله الرحمن الرحیم

کتاب الجهاد/المهادنة /بررسی حکم مهادنة

 

موضوع: بررسی حکم مهادنة /المهادنة /کتاب الجهاد

خلاصه مباحث گذشته:

بحث ما در حکم مهادنه بود. رهبر شهید فرمودند حکم آن جواز بالمعنی الاعم است.

1- حکم مهادنة

علامه حلی در تذکره فرموده مهادنه واجب نیست «الهدنة ليست واجبة على كلّ تقدير»[1] در حالی که اگر گفتیم حکم آن جواز بالمعنی الاعم است می تواند واجب باشد و ایشان نفی وجوب کرده است.

در ریاض آمده «و لو اقتضت المصلحة المهادنة و هي المعاقدة مع من يجوز قتاله من الكفار علىٰ ترك الحرب مدّة معينة، لقلّة المسلمين، أو رجاء إسلامهم، أو ما يحصل به الاستظهار و الاستعانة و القوة جاز بالإجماع علىٰ الظاهر، المصرّح به في المنتهىٰ»[2]

رهبر شهید فرموده مهادنه فی الجمله جایز است و مراد از فی الجمله این است که دارای شروطی است که تا آن شروط نباشد حرام می‌باشد «أن الجواز مشروط بشروط، و ما لم تتوفر الشروط تكون المهادنة محرمة»[3]

2- ادله جواز مهادنه

رهبر شهید می فرماید دلیل اینکه مهادنة جایز است کتاب و سنت و اجماع است. اجماع مسلمین بر این است که مهادنه جایز است.

2.1- آیات دال بر جواز مهادنه

در سوره توبه آمده ﴿إِلَّا الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ثُمَّ لَمْ يَنْقُصُوكُمْ شَيْئًا وَلَمْ يُظَاهِرُوا عَلَيْكُمْ أَحَدًا فَأَتِمُّوا إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلَىٰ مُدَّتِهِمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ﴾[4]

عاهدتم که در سوره آمده گفتیم که یکی دیگر از اسم های مهادنه است.

در همین سوره آمده﴿كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ عِنْدَ اللَّهِ وَعِنْدَ رَسُولِهِ إِلَّا الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۖ فَمَا اسْتَقَامُوا لَكُمْ فَاسْتَقِيمُوا لَهُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ ﴾[5]

در سوره انفال آمده ﴿الَّذِينَ عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لَا يَتَّقُونَ﴾[6]

می فرماید شما قرارداد بستید آنها نقض عهد می کنند. اینکه آنها نقض می کنند یعنی قرارداد صحیح بوده است.

از این آیات استفاده می شود که خدای متعال معاهدات واقع شده را تقریر کرده است و از این تقریر، جواز استفاده می شود.

آیه دیگری در سوره انفال وجود دارد که در مورد دلالت آن بر جواز مهادنه به بحث بیشتری نیاز دارد.﴿ وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ۚ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ﴾[7]

اگر علاقه مندی خود را به صلح، ابراز کردند شما نیز میل به صلح کن. از «فانجح» می خواهیم استفاده جواز کنیم با اینکه «امر» است در حالی که امر افاده وجوب می دهد. اینجا امری است که عقیب حظر است. گفته اند باید بجنگید و اگر فرار کنید حرام است. حال عقیب این نهی، امر وارد شده است که از آن جواز فهمیده می شود. ما دنبال جوازی مطلق هستیم در حالی که این آیه مقید است.

رهبر شهید می فرماید «فهو يدل على جواز الجنوح للسلم حينما يجنح لها العدو، و هذه الآية و إن كان مفادها أضيق دائرة من المدعى في الباب، حيث إن الجواز فيها مشروط بمبادرة العدو إلى الصلح، مع أن المدعى فيما نحن فيه هو الأعم، إلا أن دلالتها على الجواز في الجملة مما لا يقبل الإنكار»[8] این آیه می گوید اگر دشمن درخواست مهادنه کرد، جایز است مهادنه. از این آیه جواز مطلق استفاده نمی‌شود. از این آیه فهمیده می شود که در بعضی موارد مهادنه جایز است. البته چون رهبر شهید گفته بودند «فی الجمله جایز است» از این آیه می توان جواز فی الجمله را فهمید.

2.1.1- اشکال و جواب

اگر کسی بگوید «المراد من السلم هو ترك القتال فعلا، دون قرار و مواضعة بين الطرفين» یعنی آیه نگفت که قرارداد بنویسید فقط گفت اگر آنها رها کردن، تو هم رها کن جنگ را و بحث از قرارداد نیست. در جواب می گوییم «موهونة جدا إذ الظاهر من الأمر بالجنوح إلى السلم خصوصا مع الاقتران بما سبقه من الشرط أي جنوح العدو لها و ما لحقه من الأمر بالتوكل على اللّه، أنه أمر بعمل إيجابي يحتاج إلى عزم و حزم و توكل، لا أنه أمر بعمل يتفق كثيرا في الحروب بغير تمهيد و عزم مسبق، بل ما من حرب دامية مستمرة في برهة من الزمن إلا‌ و يتخلل في ضمنها وقف الحرب مرات بغير قرار و عقد و اتفاق، و ورود الأمر بالجنوح إلى مثل ذلك مقترنا بمثل هذا التمهيد و ذاك التعقيب، شي‌ء لا ينبغي نسبته إلى الذكر الحكيم»

ترجمه:«این ادعا قابل پذیرش نیست چون ظاهرِ فرمان به گرایش به صلح - به‌ویژه با توجه به پیوند آن با شرطی که پیش از آن آمده، یعنی گرایش دشمن به صلح، و نیز فرمان به توکل بر خدا که پس از آن آمده - این است که آن فرمان، به کاری ایجابی و فعالانه فرمان می‌دهد که نیازمند تصمیم، قاطعیت و توکل است؛ نه اینکه به کاری فرمان دهد که در جنگ‌ها بسیار بدون مقدمه‌چینی و تصمیم قبلی رخ می‌دهد. بلکه هیچ جنگ خونین و مستمری در دوره‌ای از زمان نیست مگر اینکه در ضمن آن، چند بار توقف جنگ بدون تصمیم و پیمان و توافق رخ می‌دهد؛ و آمدن فرمان به گرایش به چنین چیزی همراه با چنین مقدمه‌چینی و آن دنباله، چیزی است که نباید به قرآن حکیم نسبت داده شود.»

اینکه درخواست صلح از ناحیه آنها بوده بعد هم گفته که توکل به خدا کن، قرینه بر این است که «إن جنحوا للسلم» را اینطور معنا کنیم که وقتی به دنبال قرارداد صلح آمدند تو با آنها صلح کن. با این قرائن دلالت آیه بر این است که قرارداد بستن است نه اینکه قرارداد نباشد.

 


هوش مصنوعی
برای استفاده از کلیدهای میانبر، پس از انتخاب متن از کلیدهای زیر استفاده کنید
چنانچه بخشی از متن انتخاب نشود یا روی لینک کلیک نمایید به صورت پیش فرض همه متن انتخاب می شود
هوش مصنوعی
ترجمه نوع دوم: Alt+Ctrl+t
خلاصه سازی: Alt+s
خلاصه سازی نوع دوم: Alt+Ctrl+s
اعراب گذاری: Alt+d

جستجو
جستجو در همه دروس: Alt+a
پس از انتخاب متن می توانید از امکانات هوش مصنوعی، مانند
مترجم، خلاصه ساز و اعراب گذاری استفاده کنید
چنانچه بخشی از متن انتخاب نشود به صورت پیش فرض همه متن انتخاب می شود
logo