موضوع: استصحاب عدم ازلی /کتاب الطهاره /المختصر النافع

خلاصه مباحث گذشته:

بحث در شبهات غیر محصوره بود. گفتیم چه در شبهات محصوره و چه غیرمحصوره از نظر تنجز علم اجمالی تفاوتی وجود ندارد. اگر این مبنا را بپذیریم کلام صاحب عروه قابل پذیرش نیست. چون ایشان فرمود در جایی که شبهات غیر محصوره باشد می توان به یک وضو اکتفا کرد؛ در حالی که اگر علم اجمالی منجز باشد، تکلیف منجز شده و باید احتیاط کرد و به تعداد مضاف یکی اضافه کرد و وضو گرفت.

1- آب مشکوک الاطلاق و الاضافه

صاحب عروه در مسأله 3 می فرماید «إذا لم يكن عنده إلّا ماء مشكوك إطلاقه و إضافته، و لم يتيقّن أنّه كان في السابق مطلقاً يتيمّم للصلاة و نحوها، و الأولى الجمع بين التيمّم و الوضوء به»[1]

می فرماید اگر آبی داشته باشد که مردد بین مشکوک و اطلاق است و حالت سابقه را هم نمی داند که آیا مطلق است یا نه؟ باید برای نماز تیمم کند. البته بهتر است جمع بین تیمم و وضو کند. بله اگر حالت سابقه معلوم الاطلاق باشد استصحاب اطلاق می کند.

اگر استصحاب حالت سابقه کنید، صورت مسأله انحاء گوناگونی دارد. یکی این است که بگویید این آب اگر مطلق باشد یعنی از روزی که خدا آن را خلق کرده مطلق بوده است. اطلاق صفتی نیست که بگوییم بعد از اینکه آب پیدا شد، اطلاق به آن ضمیمه شده است. این آب از روز پیدایش مطلق موجود شده است. اطلاق همراه آب موجود می شود اگر آب نبود، اطلاق هم نیست و به محض اینکه آب موجود می شود اطلاق هم موجود می شود. حال آیا در فرض شک می توان گفت روزی که آفریده شده مطلق بود و حالا آن اطلاق را استصحاب می کنم. یا اینکه بگوییم آب روز اول خلقت مضاف نبود و استصحاب عدم اضافه را می کنم. بحثی در اصول است به نام استصحاب عدم ازلی. این استصحاب محل خلاف است که چنین استصحابی می توان داشت یا نه؟ مرحوم آخوند می گوید می توان و محقق نائینی می گوید نمی توان. این بحث را علما در بحث الفاظ مطرح کرده اند.