« فهرست دروس
درس خارج فقه استاد مسلم داوری

1405/08/17

بسم الله الرحمن الرحیم

/حکم قطع صلاة /كتاب الصلاة

 

موضوع: كتاب الصلاة/حکم قطع صلاة /

 

ادامه بحث ادله عدم جواز قطع الصلاة الفريضة

1. بررسی دلالت صحيحه معاوية بن وهب بر عدم جواز قطع نماز

در جلسه گذشته یکی از روایاتی که برای اثبات عدم جواز قطع نماز فریضه به آن استدلال شده بود صحيحه معاوية بن وهب بود. در این روايت، معاوية بن وهب درباره حکم رعاف در اثنای نماز از امام علیه السلام سؤال می کند و حضرت در پاسخ می فرمایند که رعاف موجب بطلان نماز نمی شود؛ بلکه نمازگزار باید اقدام لازم را انجام دهد و سپس نماز خود را ادامه دهد.

یکی از اشکالاتی که مرحوم سيدنا الاستاد به استدلال به این روایت مطرح کرده اند، اشکال دلالی است.

۱-۱. اشکال مرحوم سيدنا الاستاد ارشاد به حكم وضعی

ایشان می فرمایند: امر وارد شده در روایت ارشاد به حكم وضعی است نه بیان حكم تكليفي. به عبارت دیگر مفاد روایت این است که نماز شخص با این وضعیت صحیح است و نباید آن را باطل شده تلقی کند؛ بنابراین روایت در مقام بیان وجوب ادامه نماز یا حرمت قطع آن نیست.

توضیح مطلب آن است که امر هنگامی که در مقام توهم حظر وارد شود بر وجوب دلالت نمی کند بلکه مفاد آن جواز است.

در اینجا نیز اگر امر به ادامه نماز وارد شده باشد نمی توان از آن وجوب ادامه نماز را استفاده کرد بلکه نهایتاً دلالت می کند که نمازگزار مجاز است، نماز خود را ادامه دهد.

بنابراین از این امر نمی توان حرمت قطع نماز را اثبات کرد.

1ـ2. بررسی و پاسخ به اشکال

در پاسخ به این اشکال دو نکته قابل طرح است:

نکته اول: عدم جریان توهم حظر در احکام وضعی

اینکه امر در مقام توهم حظر وارد شود و از آن جواز استفاده شود در احکام تکلیفی قابل تصور است.

برای مثال اگر شخصی احتمال بدهد عملی حرام است و سپس به او گفته شود آن را انجام بده چنین امری می تواند بر جواز دلالت کند، نه وجوب.

اما در احکام وضعی مسئله به این صورت نیست؛ زیرا صحت و بطلان دو وضعیت متفاوت اند، نماز یا صحیح است یا باطل معنا ندارد که بگوییم امر به ادامه نماز در مقام توهم حظر، صرفاً جواز را اثبات می کند؛ به گونه ای که بخواهیم از آن نتیجه بگیریم نمازگزار مخیر است میان صحیح دانستن نماز و صحیح ندانستن آن.

بنابراین تطبيق قاعده توهم حظر بر حکم وضعی در اینجا با اشکال مواجه است.

نکته دوم: دلالت تعبیر «لا يقطعها»

علاوه بر نکته قبل در روایت تعبیر «لا يقطعها» نيز وجود دارد.

این تعبیر نهی صریح از قطع نماز است و ظهور در این دارد که نمازگزار نباید نماز را قطع کند. بنابراین حتی اگر در دلالت امر به ادامه نماز بر وجوب مناقشه شود تعبیر «لا يقطعها» همچنان بر عدم جواز قطع نماز دلالت دارد.

در نتیجه به نظر می رسد اشکال مرحوم سيدنا الاستاد نسبت به دلالت این روایت تمام نباشد و بتوان به صحیحه معاوية بن وهب برای اثبات عدم جواز قطع نماز استدلال کرد.

1ـ3. روایت مشابه و بررسی آن

روایت دیگری نیز در این باب وجود دارد که از جهت مضمون مشابه همین روایت است؛ از جمله روایتی که در بحث گذشته مطرح شد و در آن مسئله مربوط به حکم ادامه نماز و عدم قطع آن مطرح شده بود.

از جمله روایاتی که در این زمینه باید مورد توجه قرار گیرد، روایت عبد الرحمن الحجاج است. به نظر می رسد همان اشکالی که نسبت به دلالت صحيحه معاوية بن وهب مطرح شده در آن روایت نیز قابل طرح است؛ اما پاسخی که به اشکال مذکور دادیم در آنجا نیز جریان دارد.

با این حال مرحوم سيدنا الاستاد در نهایت معتقدند که روایات مورد استدلال برای اثبات عدم جواز قطع نماز از جهت سندی یا دلالی تمام نیستند و نمی توان به آنها استناد کرد.

ایشان عمده دلیل را اجماع می دانند؛ بنابراین اگر اجماع تمام باشد می توان به آن برای اثبات عدم جواز قطع نماز استناد کرد.

بررسی محدوده اجماع و استثنای موارد ضرورت

بر فرض اینکه دلیل ما بر عدم جواز قطع نماز منحصر در اجماع باشد، باید توجه داشت که اجماع از ادله لبی است و اطلاق لفظی ندارد.

بنابراین نمی توان از اجماع حکمی عام نسبت به تمام موارد استفاده کرد؛ بلکه باید به قدر متيقن آن اکتفا نمود.

قدر متيقن اجماع مواردی است که ضرورت و عذر خاصی برای قطع نماز وجود نداشته باشد. در نتیجه اگر ضرورت وجود داشته باشد نمی توان با استناد به این اجماع حکم به عدم جواز قطع نماز کرد.

البته ضرورت منحصر در ضرورت حقیقی و مواردی که انسان در معرض هلاکت قرار می گیرد، نیست بلکه باید موارد دیگری را نیز در نظر گرفت.

2ـ1. ادله دیگر برای جواز قطع در موارد ضرورت

افزون بر اجماع در موارد ضرورت می توان به ادله دیگری نیز استناد کرد از جمله:

1. قاعده نفى ضرر و حديث «لا ضرر».

2. حديث رفع.

بنابراین جواز قطع نماز در مواردی که ادامه آن موجب ضرر يا مشقت قابل اعتنا باشد، صرفاً متوقف بر خارج بودن آن موارد از قدر متيقن اجماع نیست؛ بلکه ادله دیگری نیز می توانند در این زمینه مورد استناد قرار گیرند.

۲-۲. ضرورت عرفی و حوائج دنیوی و اخروی

در کلمات برخی از فقها عدم جواز قطع نماز به مواردی مقید شده است که ضرورت یا عذر وجود نداشته باشد.

برخی دیگر، مسئله را به مواردی مقید کرده اند که حاجت دنیوی یا اخروی در میان نباشد. بنابراین اگر شخص در اثنای نماز با حاجتی دنیوی یا اخروی مواجه شود، ممکن است قطع نماز برای برطرف کردن آن حاجت جایز باشد.

در اینجا باید توجه داشت که مراد از ضرورت ضرورت حقیقی و منحصر در حفظ جان نیست بلکه ضرورت عرفی و حاجت قابل اعتنا نیز می تواند در این مسئله مؤثر باشد.

برای مثال اگر شخص در اثنای نماز بخواهد صدقه ای بدهد که ثواب و فضیلت مهمی بر آن مترتب است و فرصت انجام آن محدود باشد، آیا میتواند نماز را قطع کند و به این امر اقدام نماید؟

همچنین در امور دنیوی موارد متعددی ممکن است پیش بیاید که شخص برای رفع حاجتی به قطع نماز نیاز پیدا کند.

بنابراین، اگر دلیل ما صرفاً اجماع باشد نمی توان در تمام این موارد حکم به حرمت قطع نماز کرد؛ زیرا اجماع اطلاقی ندارد که شامل چنین مواردی نیز بشود.

البته در این زمینه میان فقها اختلاف وجود دارد:

ـ برخی جواز قطع را به موارد ضرورت مقید کرده اند.

ـ برخی آن را به موارد عذر اختصاص داده اند.

ـ برخی دیگر، وجود حاجت دنیوی یا اخروی را نیز برای جواز قطع کافی دانسته اند.

پس اگر دلیل منحصر به اجماع باشد، قدر متيقن عدم جواز قطع مواردی است که هیچ ضرورت عذر یا حاجت قابل اعتنای دنیوی و اخروی وجود نداشته باشد.

بررسی تقسیم قطع نماز به احکام پنجگانه

مرحوم سیدنا الاستاد در بحث اقسام قطع نماز این مسئله را به احکام پنجگانه تقسیم کرده اند:

وجوب قطع نماز

استحباب قطع نماز

اباحه قطع نماز

كراهت قطع نماز

حرمت قطع نماز.

در اینجا باید بررسی کنیم که آیا چنین تقسیمی صحیح است و آیا می توان برای هر یک از این اقسام، مصادیقی ذکر کرد؟

3ـ1. حكم كراهت قطع نماز

ایشان برای کراهت قطع نماز مثالی ذکر کرده اند و آن جایی است که شخص به خاطر مال بسیار اندکی نماز خود را قطع کند.

برای مثال اگر مالی بسیار ناچیز در معرض تلف باشد و شخص برای حفظ آن نماز خود را قطع کند، ممکن است گفته شود که چنین کاری مکروه است. اما در اصل این حکم اشکال وجود دارد.

جمعی از فقها نیز در این مسئله اشکال کرده اند؛ از جمله:

مرحوم سید محسن حکیم

مرحوم امام خمینی

مرحوم سید بجنوردی

برخی دیگر از بزرگان معاصر

مرحوم سید حسین قمی؛

این بزرگان در کراهت قطع نماز در چنین مواردی مناقشه کرده اند و بعید دانسته اند که بتوان در اینجا حکم به کراهت کرد.

وجه اشکال این است که مسئله از دو حال خارج نیست:

حالت اول: اگر مال مورد نظر به اندازه ای اهمیت داشته باشد که حفظ آن ضرورت یا حاجت قابل اعتنا محسوب شود، قطع نماز جایز خواهد بود.

حالت دوم: اگر مال به اندازه ای ناچیز باشد که حفظ آن ضرورت و حاجت قابل اعتنا محسوب نشود، قطع نماز جایز نخواهد بود.

اما اینکه در حالت دوم بگوییم قطع نماز مکروه است نیازمند دلیل است.

به تعبیر دیگر باید دلیل داشته باشیم که این قسم از قطع نماز با وجود عدم جواز دارای حكم كراهت نیز هست.

صرف اینکه مال ناچیز باشد برای اثبات کراهت قطع نماز کافی نیست. بنابراین اگر دلیل ما منحصر در اجماع باشد این اشکال وارد است و نمی توان بدون دليل قسم مستقلی به نام کراهت قطع نماز اثبات کرد.

3ـ2. پاسخ بر مبنای عدم انحصار دلیل در اجماع

البته این اشکال در صورتی وارد است که دلیل ما بر عدم جواز قطع نماز منحصر در اجماع باشد.

اما اگر قائل شویم که علاوه بر اجماع روایات نیز بر عدم جواز قطع نماز دلالت دارند، می توان تقسیم قطع نماز به احکام پنجگانه را پذیرفت. زیرا در این صورت ادله روایی میتوانند اصل عدم جواز را اثبات کنند و در کنار آن با توجه به خصوصيات موارد مختلف احکام دیگری نیز برای قطع نماز مطرح شود.

بنابراین میتوان گفت قطع نماز در برخی موارد واجب در برخی موارد مستحب در برخی موارد مباح در برخی موارد مکروه و در برخی موارد حرام است.

در نتیجه اشکال کراهت در فرض انحصار دلیل به اجماع لزوماً در فرض پذیرش دلالت روايات وارد نخواهد بود.

بررسی مصاديق وجوب قطع نماز

یکی از اقسام قطع نماز وجوب آن است.

برای وجوب قطع نماز مواردی ذکر شده است که مهمترین آنها عبارت اند از:

4ـ 1. خوف بر نفس

اگر شخص در اثنای نماز متوجه شود که جان خودش در معرض خطر قرار گرفته است و نجات جان او متوقف بر قطع نماز باشد، باید نماز را قطع کند. در چنین موردی، حفظ نفس واجب است و ادامه نماز نباید مانع از انجام وظیفه واجب شود.

4ـ 2. نجات نفس محترمه

اگر شخصی در معرض هلاکت باشد و نجات او متوقف بر قطع نماز شود نمازگزار باید نماز خود را قطع کند و برای نجات او اقدام نماید.

برای مثال:

ـ کودکی در معرض افتادن در آتش باشد؛

ـ شخصی در حال غرق شدن باشد؛

ـ انسانی در معرض خطر جانی قرار گرفته باشد؛

ـ غلام یا شخص دیگری در معرض خطری باشد که اگر اقدام نشود، موجب هلاکت یا آسیب جدی او خواهد شد.

در تمام این موارد، اگر نجات نفس محترمه متوقف بر قطع نماز باشد، مسئله وجوب اقدام مطرح می شود.

4ـ 3. خوف از حیوان خطرناک

اگر شخص در اثنای نماز متوجه شود که حیوان خطرناکی به او یا شخص دیگری حمله میکند و دفع خطر متوقف بر قطع نماز باشد باید برای دفع خطر اقدام کند.

بنابراین اگر ادامه نماز موجب شود که شخص در معرض آسیب قرار گیرد و دفع خطر بدون قطع نماز ممکن نباشد قطع نماز لازم خواهد بود.

4ـ 4. حفظ مال امانی

مورد دیگری که برای وجوب قطع نماز مطرح شده حفظ مال امانی است.

اگر مالی به صورت امانت نزد شخص باشد و حفظ آن واجب باشد، اما حفظ آن متوقف بر قطع نماز شود، باید نماز را قطع کند و به حفظ امانت اقدام نماید. در این موارد قطع نماز مقدمه انجام تكليف واجب خواهد بود.

اشکال مرحوم سید امام در وجوب قطع نماز

با وجود مواردی که برای وجوب قطع نماز ذکر شد، مرحوم سید امام در اصل وجوب قطع نماز در این موارد اشکال کرده اند.

ایشان حتی در مواردی مانند حفظ نفس محترمه نجات کودک از آتش نجات غريق و دفع خطر حيوان نیز معتقدند که دلیلی بر وجوب قطع نماز نداریم.

همچنین در مواردی که برای استحباب قطع نماز ذکر شده است ایشان نسبت به اثبات استحباب نیز مناقشه دارند.

بنابراین باید بررسی کنیم که منشأ این اشکال چیست.

5 ـ 1. طرح اشکال

پرسش این است که اگر حفظ نفس محترمه واجب است و شخص می تواند با قطع نماز انسانی را از هلاکت نجات دهد چرا قطع نماز واجب نباشد؟

برای مثال کودکی در حال افتادن در آتش است یا شخصی در حال غرق شدن است. در این موارد نجات نفس محترمه واجب است. اگر نجات او متوقف بر قطع نماز باشد، چرا نتوانیم بگوییم قطع نماز واجب است؟

از طرف دیگر ادله ای که بر عدم جواز قطع نماز دلالت می کنند نمیتوانند مانع از این حکم باشند؛ زیرا اگر پذیرفته باشیم که در موارد خاص قطع نماز جایز است دیگر نمی توان به حرمت قطع نماز در این موارد استناد کرد.

پس سؤال اصلی این است که چرا مرحوم سید امام با وجود وجوب حفظ نفس محترمه وجوب قطع نماز را نمی پذیرند؟

5 ـ 2.مسئله تزاحم و استمرار نماز

در اینجا باید مسئله تزاحم را مورد توجه قرار داد.

ما قبلاً بحث کردیم که استمرار نماز در تمام شرایط واجب نیست و در مواردی می توان نماز را قطع کرد.

اما آیا از این مطلب می توان نتیجه گرفت که در مواردی که حفظ نفس محترمه واجب است قطع نماز نیز واجب خواهد بود؟

این همان نکته ای است که باید درباره آن تأمل کرد.

صرف اینکه قطع نماز حرام نباشد به تنهایی وجوب قطع را اثبات نمی کند؛ بلکه باید بررسی شود که آیا وجوب حفظ نفس محترمه در این فرض اقتضای وجوب قطع نماز را دارد یا خیر. مرحوم سید امام در این موارد دلیل بر وجوب قطع نماز را تمام نمی دانند.

البته باید وجه این مبنا را دقیق تر بررسی کرد و روشن ساخت که آیا اشکال ایشان به اصل وجوب قطع باز می گردد یا به نحوه استدلال از وجوب حفظ نفس محترمه به وجوب قطع نماز. این مسئله برای جلسه آینده باقی می ماند تا وجه کلام ایشان و امکان پاسخ به آن بررسی شود.

مصاديق استحباب قطع نماز

برای استحباب قطع نماز نیز مواردی ذکر شده است.

6 ـ 1. حفظ مالی که تلف آن ضرر قابل توجهی ندارد

یکی از مواردی که برای استحباب قطع نماز ذکر شده جایی است که مالی در معرض تلف قرار گرفته اما تلف آن ضرر قابل توجهی به شخص وارد نمی کند. در چنین فرضی ممکن است گفته شود که قطع نماز برای حفظ مال مستحب است نه واجب. البته این مورد با فرضی که مال بسیار ناچیز است و حفظ آن هیچ اهمیت قابل اعتنایی ندارد، متفاوت خواهد بود.

6 ـ2. فراموش کردن اذان و اقامه

مورد دیگری که برای استحباب قطع نماز ذکر شده این است که شخص اذان و اقامه را فراموش کرده و پس از ورود به نماز پیش از رسیدن به رکوع متوجه شود.

در این فرض گفته شده است که مستحب است نماز را قطع کند اذان و اقامه را به جا آورد و سپس مجدداً نماز را آغاز نماید.

بنابراین اگر شخص پیش از رکوع متوجه فراموش کردن اذان و اقامه شود، می تواند نماز را قطع کند و پس از انجام اذان و اقامه دوباره وارد نماز شود. البته مرحوم سيدنا الاستاد در اصل استحباب قطع نماز در چنین مواردی نیز مناقشه دارند و معتقدند که دلیل کافی برای اثبات این حکم وجود ندارد.

جمع بندی بحث تقسيم قطع نماز به احکام پنجگانه

با توجه به مطالب گذشته، می توان گفت پذیرش تقسیم قطع نماز به احکام پنج گانه متوقف بر مبنای ما در ادله عدم جواز قطع نماز است. اگر دلیل ما منحصر در اجماع باشد با توجه به لبی بودن اجماع باید به قدر متيقن آن اكتفا کنیم و در موارد ضرورت و حاجت، حکم به عدم جواز قطع نماز نخواهیم کرد.

اما اگر علاوه بر اجماع روایات را نیز برای اثبات عدم جواز قطع نماز معتبر بدانیم، می توانیم موارد مختلف قطع نماز را بر اساس خصوصیاتشان به اقسام پنجگانه تقسیم کنیم.

بر این اساس:

ـ در مواردی که نجات نفس محترمه يا حفظ امانت متوقف بر قطع نماز باشد، بحث وجوب قطع مطرح می شود.

ـ در مواردی مانند فراموش کردن اذان و اقامه پیش از رکوع، بحث استحباب قطع مطرح می شود.

ـ در مواردی که قطع نماز ضرورت یا مصلحت خاصی ندارد اصل عدم جواز مطرح خواهد بود.

ـ در برخی موارد نیز ممکن است با توجه به خصوصیات موضوع كراهت يا اباحه قطع نماز مطرح شود.

البته همان طور که گذشت مرحوم سيدنا الاستاد در وجوب و استحباب قطع نماز مناقشه کرده اند و معتقدند که دلیل کافی برای اثبات این دو حکم وجود ندارد.

بنابراین باید میان اصل جواز قطع نماز و وجوب یا استحباب آن تفکیک کرد.

بررسی روایت مربوط به عدول از نماز فریضه به نافله برای درک جماعت

در ادامه بحث باید به دو روایتی که پیشتر درباره عدول از نماز فریضه به نافله برای درک جماعت مطرح شده بود اشاره کنیم.

این دو روایت درباره شخصی است که نماز را به صورت فرادا آغاز کرده و در اثنای نماز متوجه می شود که جماعت برپا شده است.

در این فرض برای اینکه بتواند به جماعت ملحق شود در روایت دستور داده شده است که از نماز فریضه به نافله عدول کند.

پس از عدول به نافله می تواند نماز نافله را به پایان برساند یا آن را قطع کند و خود را به جماعت برساند.

نکته مهم در این روایات آن است که دستور به عدول از فریضه به نافله داده شده است، نه اینکه شخص مستقيماً نماز فریضه خود را قطع کند.

بنابراین نمی توان از این روایات به صورت مستقیم استفاده کرد که قطع نماز فریضه جایز است؛ بلکه روایت راهکار خاصی را برای رسیدن به جماعت بیان می کند. از این جهت این روایات نمی توانند به عنوان دلیل مستقل بر جواز قطع نماز فریضه مورد استناد قرار گیرند.

بررسی دلالت روایات بر وجوب يا استحباب عدول

همچنین باید توجه داشت که حتی اگر از این روایات استفاده شود که شخص باید از نماز فریضه به نافله عدول کند نمیتوان به راحتی وجوب این عدول را اثبات کرد. ممكن است دستور وارد شده در روایت بر استحباب عدول دلالت داشته باشد نه وجوب آن.

صاحب وسائل نیز این روایات را در بابی با عنوان استحباب عدول به نافله برای درک جماعت مطرح کرده است.

بنابراین احتمال اینکه حکم مذکور استحبابی باشد وجود دارد و نمی توان به صورت قطعی از آن وجوب عدول را استفاده کرد.

در نتیجه این روایات از جهت اثبات عدم جواز قطع نماز فریضه دلیل مستقلى محسوب نمی شوند. البته می توان آنها را به عنوان مؤيد در کنار سایر روايات مورد توجه قرار داد.

نتیجه نهایی بحث قطع نماز فريضه

با توجه به مجموع مباحث مطرح شده نتیجه ای که در این مسئله به آن می رسیم این است که:

اولاً، اجماعی که برای اثبات عدم جواز قطع نماز فریضه به آن استناد شده به تنهایی از جهت کاشفیت و حجیت اجماع منقول محل بحث است و نمیتوان آن را دلیل مستقل و تمام در مسئله دانست.

ثانياً، روایاتی که در جلسات گذشته مورد بررسی قرار گرفتند از جهت سند و دلالت قابل تصحیح و استدلال هستند.

از جمله این روایات صحيحه معاوية بن وهب است که اشکال دلالی مرحوم سيدنا الاستاد نسبت به آن را بررسی کردیم و پاسخ دادیم.

ثالثاً، روایت مربوط به عدول از نماز فریضه به نافله برای درک جماعت به تنهایی بر عدم جواز قطع نماز دلالت ندارد و نهایتاً میتواند مؤيد سایر روایات باشد.

رابعاً، با توجه به مجموع روايات میتوان گفت قطع نماز فریضه در غیر موارد استثنا شده جایز نیست.

اما در موارد ضرورت و مواردی که دلیل خاص بر جواز قطع وجود دارد می توان نماز را قطع کرد.

بنابراین مختار این است که عدم جواز قطع نماز فریضه از روایات قابل استفاده است و در غير موارد استثنا شده قطع نماز جایز نیست.

همچنین تقسیم قطع نماز به احکام پنجگانه با توجه به مبنای پذیرش دلالت روايات و خصوصيات موارد مختلف قابل طرح است؛ هر چند در برخی اقسام، مانند وجوب و استحباب قطع نماز مناقشاتی از سوی مرحوم سیدنا الاستاد مطرح شده است.

حكم قطع نماز نافله

پس از پایان بحث قطع نماز فریضه، مسئله دیگری مطرح می شود و آن حکم قطع نماز نافله است.

آیا همان حکمی که درباره نماز فریضه بیان کردیم در نماز نافله نیز جریان دارد یا اینکه قطع نماز نافله جایز است؟

در این مسئله مشهور فقها معتقدند که قطع نماز نافله جایز است. با این حال احتیاط در عدم قطع نماز نافله است؛ همانگونه که متن نیز به این احتیاط اشاره کرده است.

بنابراین در این مسئله دو دیدگاه مطرح است:

1. نظر مشهور: قطع نماز نافله جایز است.

2. مقتضای احتیاط: از قطع نماز نافله خودداری شود.

در نتیجه، بنابر نظر مشهور شخص می تواند نماز نافله را قطع کند؛ اما رعایت احتياط اقتضا می کند که از قطع آن خودداری نماید. بررسی تفصیلی ادله این مسئله و اقوال فقها به جلسه آینده موکول می شود.

 

هوش مصنوعی
برای استفاده از کلیدهای میانبر، پس از انتخاب متن از کلیدهای زیر استفاده کنید
چنانچه بخشی از متن انتخاب نشود یا روی لینک کلیک نمایید به صورت پیش فرض همه متن انتخاب می شود
هوش مصنوعی
ترجمه نوع دوم: Alt+Ctrl+t
خلاصه سازی: Alt+s
خلاصه سازی نوع دوم: Alt+Ctrl+s
اعراب گذاری: Alt+d

جستجو
جستجو در همه دروس: Alt+a
پس از انتخاب متن می توانید از امکانات هوش مصنوعی، مانند
مترجم، خلاصه ساز و اعراب گذاری استفاده کنید
چنانچه بخشی از متن انتخاب نشود به صورت پیش فرض همه متن انتخاب می شود
logo