« فهرست دروس
درس خارج فقه استاد مسلم داوری

1405/08/09

بسم الله الرحمن الرحیم



 

مسئله اول: اجتناب از موانع قبول نماز

بحث در مكروهات نماز بود. مرحوم سید یزدی در مسئله اول می فرماید: « (مسألة۱): لا بد للمصلي من اجتناب موانع قبول الصلاة كالعجب والدلال ومنع الزكاة والنشوز والإباق والحسد والكبر والغيبة وأكل الحرام وشرب المسكر، بل جميع المعاصي لقوله تعالى: ﴿إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ﴾ ».

بنابراین شایسته است نمازگزار از اموری که مانع قبول نماز می شوند اجتناب کند. در این عبارت چند مورد ذکر شده است:

عجب

دلال و ادلال

منع زكات

نشوز

اباق

حسد؛

غیبت

خوردن مال حرام

نوشیدن مسکر؛

سایر معاصی.

در اصل اینکه این امور می توانند مانع قبول نماز باشند، اختلافی نیست و روایات متعددی نیز در این زمینه وجود دارد.

البته باید توجه داشت که عدم قبول نماز به معنای بطلان نماز نیست؛ یعنی این طور نیست که نمازگزار به دلیل ارتکاب این امور حتماً نماز باطلی خوانده باشد و لازم باشد آن را اعاده یا قضا کند. مقصود این است که نماز او از جهت ثواب و مرتبه قبول مورد پذیرش قرار نمی گیرد. البته درباره ريا مطلب متفاوت است ریا علاوه بر اینکه حرام و از معاصی است، بنابر نظر مشهور، موجب بطلان عبادت نیز می شود. این مسئله در مبحث نیت مورد بررسی قرار گرفته است. در آنجا اقسام مختلف ریا در عبادت مطرح شد و گفته شد که در بسیاری از اقسام آن حكم به بطلان عبادت می شود؛ هر چند برخی اقسام، موجب بطلان نیستند.

مشهور، بلکه معظم اصحاب معتقدند ریایی که در خود عبادت و مقارن با آن باشد، موجب بطلان عبادت است؛ زیرا نوعی شرک در عبادت خداوند متعال محسوب می شود. اما اگر ریا پیش از عبادت یا پس از آن باشد صرفاً به این جهت موجب بطلان عبادت نیست هر چند ممکن است از جهات دیگری حرام باشد.

حكم عجب و ادلال در عبادت

در مسئله عجب نیز باید تفصیل داد. عجبی که پس از انجام عبادت پیدا می شود، موجب بطلان عبادت نیست؛ همانگونه که عجب پیش از عبادت نیز به خودی خود موجب بطلان آن نمی شود. اما درباره عجب مقارن با عبادت بحث وجود دارد.

مقصود از عجب این است که انسان هنگام انجام عبادت عمل خود را بسیار بزرگ و مهم ببیند و تصور کند کار عظیمی انجام داده است؛ مثلاً نماز خود را طولانی کند یا با كثرت رکوع و سجود، چنین تصور کند که عبادت بسیار بزرگی انجام داده و مستحق شكر و ثنای الهی شده است.

در حالی که انسان باید توجه داشته باشد هر چه دارد از خداوند متعال است؛ حیات قدرت قوت نطق و حتى توفيق انجام اعمال عبادی همگی از ناحیه خداوند است. انسان از خودش چیزی ندارد و اگر عبادتی انجام میدهد به توفیق الهی است شخص معجب این حقیقت را فراموش می کند و عمل خود را بزرگ می بیند.

مرتبه بالاتر از عجب ادلال است. در ادلال انسان افزون بر اینکه عمل خود را بزرگ می بیند برای خود در برابر خداوند متعال حقی قائل می شود و گویا بر خداوند منت می گذارد؛ به این معنا که تصور میکند عبادت هایی انجام داده و اعمال مستحبى به جا آورده است که خداوند باید در مقابل آنها به او پاداش ویژه بدهد و او را اکرام کند.

در واقع، چنین شخصی گمان میکند حقی بر خداوند پیدا کرده است؛ در حالی که حتی انجام واجبات نیز به توفیق الهی است چه رسد به مستحبات و عبادات اضافی.

از این رو قبح ادلال از عجب بیشتر است؛ زیرا در ادلال نوعی منت گذاری بر خداوند و مطالبه حق از او وجود دارد.

درباره اینکه عجب یا ادلال موجب بطلان نماز میشود، در مبحث نيت نيز بحث شده است. برخی از فقها به ویژه در صورتی که این حالت مقارن با عبادت باشد، قائل به بطلان شده اند؛ زيرا معتقدند با قصد قربت منافات دارد. برخی دیگر نیز احتیاط کرده اند.

اما آنچه در این مسئله مورد بحث است صرفاً اجتناب از موانع قبول نماز است و مرحوم سید در اینجا تعبیر به بطلان نکرده بلکه مسئله را در چارچوب عدم قبول مطرح کرده است.

از نظر قاعده نیز باید گفت اگر عجب یا ادلال به گونه ای باشد که با قصد قربت منافات پیدا کند نماز باطل خواهد بود؛ زیرا قصد قربت از شرایط صحت عبادت است. اما اگر شخص با وجود این حالت همچنان عبادت را به قصد محبوبیت و اطاعت خداوند انجام دهد نمی توان به سادگی حکم به بطلان کرد.

برای مثال اگر شخصی نماز را به نیت اینکه این عمل نزد خداوند محبوب است و انجام آن مطلوب الهی است طولانی کند هرچند در کنار آن دچار عجب یا ادلال نیز شده باشد، باید بررسی کرد که آیا این حالت واقعاً قصد قربت را از بین برده است یا خیر.

بنابراین صرف وجود عجب یا ادلال، بدون احراز منافات آن با قصد قربت برای حکم به بطلان کافی نیست؛ هر چند اجتناب از آن لازم و مورد تأکید است.

بررسی روایات دالّ بر فساد عمل به سبب عُجب

ممکن است از برخی روایات استفاده شود که عجب افزون بر اینکه مانع قبول است، موجب فساد عمل نیز می شود.

یکی از این روایات روایتی است که در وسائل الشيعه در باب بیست و سوم از ابواب مقدمات عبادات با عنوان «باب تحريم الإعجاب بالنفس وبالعمل والإدلال به» نقل شده است.

(حديث 5 )

«وعنه، عن أبيه، عن على بن أسباط، عن أحمد بن عمر الحلال عن علي ابن سويد عن أبي الحسن (عليه السلام) قال : سألته عن العجب الذي يفسد العمل ؟ فقال العجب درجات، منها أن يزين للعبد سوء عمله فيراه حسنا فيعجبه، ويحسب أنه يحسن صنعا، ومنها أن يؤمن العبد بربه، فيمن على الله عز وجل، والله عليه فيه المن.

ورواه الصدوق في معاني الأخبار عن محمد بن الحسن، عن الصفار، عن محمد بن الحسين، عن علي بن أسباط، مثله».

مضمون روایت این است که عجب دارای مراتب مختلفی است.

مرتبه نخست آن است که عمل ناپسند انسان در نظرش زیبا جلوه میکند و آن را نیکو می بیند؛ در نتیجه از عمل خود به شگفت می آید و تصور می کند کار خوبی انجام داده است.

مرتبه دوم آن است که بنده به پروردگارش ایمان می آورد اما در برابر خداوند متعال منت می گذارد در حالی که خداوند بر او منت دارد و توفیق ایمان و عبادت را به او عطا کرده است. در این روایت از حضرت سؤال شده است که عجبی که موجب فساد عمل میشود کدام است؟ حضرت دو مرتبه را بیان می فرمایند.

در مرتبه نخست شخص عمل خود را بسیار بزرگ می بیند و گمان می کند کار شایسته ای انجام داده است؛ در حالی که در برابر عظمت الهی عمل او چیزی نیست.

در مرتبه دوم شخص بر خداوند منّت میگذارد و تصور میکند چون عبادت کرده خداوند باید از او تشکر کند و پاداش ویژه ای به او بدهد؛ در حالی که اصل توفيق عبادت نیز از جانب خداوند است.

این روایت را هم مرحوم کلینی نقل کرده و هم مرحوم صدوق از جهت سند نیز روایت معتبر است؛ زیرا على بن ابراهیم ابراهيم بن هاشم ابن ابی عمیر و دیگر راویان آن مورد اعتماد هستند و درباره راویان مذكور توثيق وجود دارد.

بنابراین، تعبیر «فساد عمل» در روایت می تواند ظهور در بطلان عمل داشته باشد؛ هر چند احتمال دارد فساد اعم از بطلان و عدم قبول باشد. در نتیجه نمی توان بدون بررسی بیشتر ظهور آن را به طور قطعی در بطلان دانست ولی چنین ظهوری بعید نیست.

روایت دیگری نیز در همین زمینه وجود دارد که مرحوم صدوق در كتاب علل الشرائع و كتاب التوحيد نقل کرده است.

در این روایت حدیث (۱۷) از پیامبر اکرم صلی الله عليه وآله نقل شده است که جبرئیل از جانب خداوند متعال چنین نقل می کند: « وفي العلل وفى التوحيد عن طاهر بن محمد بن يونس، عن محمد بن عثمان الهروي، عن الحسن بن مهاجر، عن هشام بن خالد، عن الحسن بن يحيى، عن صدقة بن عبد الله، عن هشام، عن أنس عن النبي صلى الله عليه وآله وسلم)، عن جبرئيل - في حديث - قال: قال الله تبارك وتعالى: ما يتقرب إلى عبدي بمثل أداء ما افترضت عليه، وإن من عبادي المؤمنين لمن يريد الباب من العبادة فأكفه عنه لئلا يدخله عجب فيفسده».

مضمون روایت این است که هیچ بنده ای با چیزی همانند انجام واجبات به من تقرب نمی جوید. سپس می فرماید برخی از بندگان مؤمن من اراده می کنند وارد بابی از عبادت شوند؛ اما من آنها را از آن باز می دارم زیرا نمی خواهم عجب در آنها وارد شود و عملشان را فاسد کند.

یعنی گاهی شخص تصمیم میگیرد عبادت بیشتری انجام دهد؛ مثلاً نماز شب بخواند، اما خداوند توفیق آن را از او می گیرد تا گرفتار عجب نشود؛ زیرا اگر عجب وارد عمل او شود موجب فساد آن خواهد شد.

این روایت از جهت سندی با روایت قبلی تفاوت دارد راویان آن به طور کلی مجهولاند و توثيق معتبری درباره آنان در دست نیست؛ بنابراین نمی توان آن را به عنوان دليل مستقل سندی پذیرفت.

البته این روایت می تواند موید روایت معتبر قبلی باشد.

در نتیجه احتمال اینکه عجب مقارن با عمل در برخی مراتب موجب بطلان عبادت شود وجود دارد؛ خصوصاً اگر به حدی برسد که با قصد قربت منافات داشته باشد. اما اگر چنین منافاتی احراز نشود حكم به بطلان مشکل است.

پس باید میان عجب پس از عمل و غجب مقارن با عمل تفصیل داد. عجب پس از عمل موجب بطلان نماز نیست؛ اما در عجب مقارن با نماز به ویژه در مرتبه ادلال احتیاط در اجتناب و بررسی صحت عبادت لازم است.

مسئله دوم: جواز انجام برخی افعال در نماز هنگام حاجت

مرحوم سید یزدی در مسئله بعد می فرماید: «مسألة (۲): قد نطقت الأخبار بجواز جملة من الأفعال في الصلاة، وأنها لا تبطل بها، لكن من المعلوم أن الأولى الاقتصار على صورة الحاجة والضرورة ولو العرفية وهي عد الصلاة بالخاتم والحصى بأخذها بيده، وتسوية الحصى في موضع السجود، ومسح التراب عن الجبهة، ونفخ موضع السجود إذا لم يظهر منه حرفان وضرب الحائط أو الفخذ باليد لإعلام الغير، أو إيقاظ النائم، وصفق اليدين لإعلام الغير، والايماء لذلك، ورمي الكلب وغيره بالحجر، ومناولة العصا للغير وحمل الصبي وإرضاعه، وحك الجسد، والتقدم بخطوة أو خطوتين وقتل الحية والعقرب والبرغوث والبقة والقملة ودفنها في الحصى وحك خرء الطير من الثوب، وقطع الثواليل، ومسح الدماميل، ومس الفرج، ونزع السن المتحرك، ورفع القلنسوة ووضعها، ورفع اليدين من الركوع أو السجود لحك الجسد، وإدارة السبحة، ورفع الطرف إلى السماء، وحك النخامة من المسجد، وغسل الثوب أو البدن من القئ والرعاف».

روايات متعددی دلالت می کنند که انجام برخی از افعال در حال نماز جایز است، هر چند این افعال از اجزای نماز نباشند.

البته از مجموع روايات و مناسبت حكم و موضوع استفاده می شود که این جواز ناظر به موارد حاجت و ضرورت است؛ زیرا انجام این امور بدون حاجت با خشوع مطلوب در نماز منافات دارد.

بنابراین نمازگزار می تواند هنگام نیاز برخی از افعال را انجام دهد مشروط بر اینکه این افعال به اندازه حاجت باشد و موجب محو صورت نماز یا تحقق یکی از مبطلات نماز نشود. منظور از ضرورت نیز لزوماً ضرورت حقیقی و اضطرار شرعی نیست بلکه حاجت عرفی را هم شامل می شود. در ادامه مواردی که در روایات برای جواز این افعال ذکر شده بیان می شود.

مواردی که انجام آنها در نماز جایز است:

1. شمردن رکعات با انگشتر

«العد الصلاة بالخاتم».

نمازگزار می تواند برای شمارش رکعات نماز از انگشتر خود استفاده کند. اگر برای شمارش رکعات به انگشتر اشاره کند یا با آن حساب کند اشکالی ندارد.

2. شمردن رکعات با حصی

«وهي عد الصلاة بالخاتم والحصى بأخذها بيده».

همچنین می تواند رکعات نماز را با سنگریزه حساب کند.

3. صاف کردن محل سجده

«تسوية الحصى في موضع السجود».

اگر محل سجده ناهموار باشد نمازگزار می تواند سنگریزه ها یا خاک محل سجده را صاف کند تا بتواند به درستی سجده کند.

4. مسح خاک از پیشانی

«مسح التراب عن الجبهة».

اگر هنگام سجده خاک به پیشانی او بچسبد می تواند آن را از پیشانی خود پاک کند.

5. نفخ محل سجده

«النفخ موضع السجود».

اگر محل سجده نیاز به تمیز کردن داشته باشد، می تواند در آن بدمد؛ البته همانگونه که در بحث پیشین گذشت، اگر نفخ به اندازه ای باشد که موجب تلفظ دو حرف شود، مسئله از جهت بطلان نماز مطرح خواهد شد.

6. زدن دست بر ران

« وضرب الحائط أو الفخذ باليد لإعلام الغير، أو إيقاظ النائم».

نمازگزار می تواند برای اعلام مطلبی یا جلب توجه دیگری دست خود را به ران بزند.

7. زدن دستها به یکدیگر برای اعلام مطلب

«صفق اليدين لإعلام الغير».

اگر بخواهد مطلبی را به دیگری اعلام کند می تواند دستهای خود را به یکدیگر بزند یا با حرکت دست مقصود خود را به او بفهماند.

8. اشاره کردن به دیگری

« الإيماء لذلك».

اشاره کردن با دست یا سایر اعضا برای رساندن مقصود به دیگری در صورت حاجت اشکالی ندارد.

9. زدن سگ و غیر آن با سنگ

« رمي الكلب وغيره بالحجر»

اگر شخصی بخواهد سگی را دور کند یا هر حیوان دیگری را می تواند با پرتاب سنگی انجام دهد.

۱۰. دادن عصا به دیگری

« مناولة العصا للغير».

اگر شخصی عصا بخواهد و نمازگزار بتواند بدون برهم زدن صورت نماز آن را به او بدهد، این کار جایز است.

۱۱. حمل کودک

« حمل الصبي».

اگر کودک در حال گریه باشد نمازگزار می تواند او را حمل کند و در آغوش بگیرد؛ همان گونه که در روایات نیز به این عمل اشاره شده است.

۱۲. شیر دادن به کودک

«إرضاع الصبي».

شیر دادن به کودک نیز در صورت نیاز جایز است. البته این مورد به طور طبیعی درباره مادری است که در حال نماز به کودک شیر می دهد.

۱۳. خاراندن بدن

«حك الجسد».

اگر بدن نمازگزار خارش داشته باشد، می تواند محل خارش را بخاراند و این عمل به خودی خود موجب بطلان نماز نیست.

۱۴ برداشتن خرده ریزه از لباس یا بدن

« والتقدم بخطوة أو خطوتين»

مقصود گام برداشتن به یک قدم یا دو قدم است. انجام این کار در حد حاجت اشکالی ندارد.

۱۵. کشتن مار و عقرب

«قتل الحيّة والعقرب».

اگر مار یا عقربی در محل نمازگزار باشد و خطر یا مزاحمتی ایجاد کند می تواند آن را بکشد.

16.دفع حشرات موذی

« والقمل والبق ونحوهما».

دفع شپش پشه و حشرات موذی نیز در حال نماز جایز است؛ زیرا نمازگزار می تواند برای رفع اذیت آنها را از خود دور کند.

۱۷. دفن حشره در خاکستر

« الدفن في الحصى»

در فرضی که حشره ای در محل نمازگزار وجود دارد میتواند برای دفع آن اقدام کند و آن را در محل مناسبی قرار دهد.

۱۸. پاک کردن فضله پرنده از لباس

« حك خرء الطير من الثوب».

این مورد نیز در شمار افعال مجاز ذکر شده است؛ یعنی نمازگزار می تواند فضله پرنده را از لباس خود پاک کند.

۱۹. کندن پوست

« وقطع الثواليل».

مقصود از آن برآمدگی و ضایعه ای پوستی است که در بدن ایجاد می شود.

۲۰. خارج کردن خون از دمل

« ومسح الدماميل».

اگر دمل نیاز به تخلیه داشته باشد می تواند در حد نیاز برای خارج کردن محتویات آن اقدام کند.

۲۱. لمس ناحیه شرمگاه

«مس الفرج»

۲۲. بیرون آوردن دندان متحرّک

« ونزع السن المتحرك».

اگر دندان نمازگزار لق شده و در حال حرکت باشد می تواند آن را خارج کند؛ البته مقصود دندانی است که در حال جدا شدن است نه اینکه بدون حاجت دندان سالم خود را خارج کند.

23.برداشتن کلاه و عمامه

« رفع القلنسوة ووضعها».

نمازگزار می تواند کلاه یا عمامه خود را بردارد و دوباره بر سر بگذارد؛ مثلاً اگر لازم باشد عمامه را تنظیم کند این کار به خودی خود موجب بطلان نماز نیست.

۲۴. خاراندن بدن در حال رکوع و سجود

« ورفع اليدين من الركوع أو السجود لحك الجسد».

اگر نمازگزار در رکوع يا سجود احساس خارش کند می تواند دست خود را حرکت دهد و بدنش را بخاراند.

۲۵. چرخاندن تسبیح

« إدارة السبحة».

چرخاندن تسبیح در دست نیز در صورت حاجت اشکالی ندارد.

۲۶. نگاه کردن به آسمان

« رفع الطرف إلى السماء».

نمازگزار می تواند نگاه خود را به سمت آسمان بلند کند؛ هر چند توجه داشتیم که غمض چشم و بستن چشم در نماز از مکروهات شمرده شده است.

۲۷. پاک کردن آب دهان از مسجد

« حك النخامة من المسجد».

اگر آب دهان یا خلطی در مسجد ایجاد شده باشد نمازگزار می تواند آن را از مسجد پاک کند.

۲۸. پاک کردن بدن از خون و مانند آن

«وغسل الثوب أو البدن من القئ والرعاف»

اگر لباس یا بدن نمازگزار به سبب قی خون دماغ یا مانند آن آلوده شده باشد، می تواند در حد امکان و بدون ارتكاب مبطل آن را پاک کند.

در تمام این موارد اصل بر این است که انجام فعل در صورت حاجت و به مقدار متعارف موجب بطلان نماز نمی شود.

موارد دیگری که در روایات و كلمات فقها به آنها اشاره شده است

علاوه بر موارد مذکور، مرحوم کاشف الغطاء سه مورد دیگر را نیز به موارد پیشین اضافه کرده است.

۲۹. جلو آوردن پای شخص برای پاک کردن کفش یا نعلین

« تقديم الرجل عليه».

اگر شخصی بخواهد نعلین یا پای خود را جلو بیاورد تا دیگری آن را پاک کند این عمل در صورت حاجت اشکالی ندارد.

۳۰. جلوگیری از ورود شخص به آتش

« رد من يريد أن يمشي إلى النار».

اگر شخصی در حال حرکت به سمت آتش باشد نمازگزار می تواند او را از این کار بازدارد و مانع ورود او به آتش شود.

۳۱. جلوگیری از ورود حیوان به خانه

«منع الشاة من دخول البيت».

اگر گوسفندی بخواهد وارد خانه شود و موجب فساد یا از بین رفتن چیزی شود، نمازگزار می تواند جلوی آن را بگیرد.

این سه مورد نیز به عنوان افعالی که در حال نماز انجام آنها جایز است مطرح شده اند و برای آنها به روايات استناد شده است.

موارد دیگری که می توان به آنها اشاره کرد:

افزون بر موارد فوق چند فعل دیگر نیز از روایات استفاده می شود:

۳۲. پرتاب سنگریزه به سمت دیگری

« رمي الرجل بالحصى».

اگر نمازگزار بخواهد توجه شخصی را جلب کند می تواند سنگ ریزه ای به سمت او پرتاب کند. در روایت نیز آمده است که حضرت برای متوجه کردن شخصی سنگریزه ای به سمت او پرتاب کردند.

۳۳. مقداری سکوت کردن برای به یاد آوردن مطلب فراموش شده

«الإنصات ساعة».

اگر نمازگزار بخشی از قرائت تشهد یا مطلب دیگری از نماز را فراموش کرده باشد، می تواند اندکی سکوت کند تا آن را به یاد بیاورد.

البته این سکوت نباید به اندازهای طولانی شود که صورت نماز از بین برود یا موجب تحقق مبطلات نماز شود.

۳۴. گفتن حمد در پاسخ به عطسه دیگری

«تسميت العاطس».

اگر شخصی در حال نماز عطسه کند نمازگزار می تواند در پاسخ به عطسه او حمد خداوند را بگوید؛ مثلاً بگوید: « الحمد لله رب العالمين».

همچنین در برخی نقلها صلوات بر پیامبر و آل ایشان نیز آمده است: «الحمد لله رب العالمين، وصلى الله على محمد وآله».

بنابراین اصل گفتن حمد و صلوات در این مورد با توجه به روایات اشکالی ندارد.

۳۵. نزدیک کردن شخص یا کودک به خود

«ضم الجارية إليه»

در روایت مربوط از نزدیک کردن و به خود گرفتن شخص یا کودک سخن به میان آمده است. مقصود انجام حرکتی برای حفظ یا نگهداری او در حال نماز است.

۳۶. نوشیدن آب در نماز وتر

« شرب الماء في الوتر».

اگر شخصی قصد دارد روزه بگیرد و هنگام نماز وتر تشنه باشد و فرصت نوشیدن آب پس از نماز از بین برود، می تواند در حال نماز وتر آب بنوشد.

این مورد از مواردی است که در روایات به طور خاص درباره آن اجازه داده شده است.

۳۷. گذاشتن دست بر محل درد شکم

« وضع اليد على ما يشتكي من بطنه».

اگر نمازگزار از ناحیه شکم احساس درد کند، می تواند دست خود را روی محل درد قرار دهد و آن را فشار دهد تا دردش کاهش پیدا کند.

این مورد نیز در روايات باب قواطع نماز مطرح شده است.

۳۸. پاک کردن دهان و آثار باقی مانده از غذا

نمازگزار می تواند دهان یا لباس خود را از آثار باقی مانده غذا و مانند آن پاک کند؛ مثلاً اگر چیزی به دهان یا لباس او چسبیده باشد، آن را برطرف کند.

جمع بندی مسئله

بنابراین در روایات موارد متعددی از افعال مطرح شده که انجام آنها در حال نماز جایز است؛ هر چند از اجزای نماز محسوب نمی شوند.

مرحوم سید در متن خود سی و دو مورد را ذکر کرده است و مرحوم کاشف الغطاء نیز سه مورد دیگر بر آنها افزوده است. افزون بر اینها موارد دیگری نیز در روایات و کلمات فقها قابل استفاده است که در این تقریر به آنها اشاره شد.

نکته اساسی در تمام این موارد آن است که:

1. انجام این افعال باید در صورت حاجت و نیاز باشد؛ زیرا انجام بی مورد آنها با خشوع مطلوب در نماز منافات دارد.

2. حاجت منحصر به ضرورت حقیقی و اضطرار شرعی نیست بلکه حاجت عرفی نیز کفایت می کند.

3 انجام این افعال باید به مقدار نیاز باشد و از زیاده روی در آنها اجتناب شود.

.4 جواز این افعال به معنای جواز ارتكاب مبطلات نماز نیست؛ بنابراین اگر فعلی به اندازه ای گسترش پیدا کند که موجب محو صورت نماز یا تحقق یکی از مبطلات شود، حکم آن متفاوت خواهد بود.

5. هر یک از این موارد مستند روایی دارد و باید در بررسی فقهی دلالت و سند روایت مربوط به همان مورد مورد توجه قرار گیرد.

در پایان اگر مورد دیگری از افعالی که در روایات انجام آنها در حال نماز تجویز شده است پیدا کردید به این موارد اضافه کنید و به ما نیز اطلاع دهید.

هوش مصنوعی
برای استفاده از کلیدهای میانبر، پس از انتخاب متن از کلیدهای زیر استفاده کنید
چنانچه بخشی از متن انتخاب نشود یا روی لینک کلیک نمایید به صورت پیش فرض همه متن انتخاب می شود
هوش مصنوعی
ترجمه نوع دوم: Alt+Ctrl+t
خلاصه سازی: Alt+s
خلاصه سازی نوع دوم: Alt+Ctrl+s
اعراب گذاری: Alt+d

جستجو
جستجو در همه دروس: Alt+a
پس از انتخاب متن می توانید از امکانات هوش مصنوعی، مانند
مترجم، خلاصه ساز و اعراب گذاری استفاده کنید
چنانچه بخشی از متن انتخاب نشود به صورت پیش فرض همه متن انتخاب می شود
logo