حجیّت و عدم حجیّت خبر واحد «20»/طرق موصله /مقصد ششم: حجج و امارات

موضوع: مقصد ششم: حجج و امارات/طرق موصله /حجیّت و عدم حجیّت خبر واحد «20»

ومنها: آية النفر، قال اللَّه -تعالى-: «فَلولا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرقَةٍ مِنهُم طائِفَةٌ ...» الآية.

و ربما يستدلّ بها من وجوه:

أحدُها: أنّ كلمة «لعلّ» وإن كانت مستعملةً -على التحقيق- في معناها الحقيقيّ -و هو الترجّي الإيقاعيّ الإنشائيّ -، إلّا(لکن) أنّ الداعي إليه(إلی الإستعمال الحقیقيّ) -حيث يستحيل في حقّه تعالى أن يكون هو الترجّي الحقيقيّ- كان هو محبوبيّة التحذّر عند الإنذار، وإذا ثبت محبوبيّته(محبوبیّة التحذّر) ثبت وجوبه شرعاً؛ لعدم الفصل، و عقلاً؛ لوجوبه(وجوب التحذّر) مع وجود ما يقتضيه، وعدم حسنه -بل عدم إمكانه- بدونه(بدون المقتضي).

استدلال به به آیهٔ نفر

قوله: «منها آیة النفر..».

استدلال به آیهٔ ۱۲۲ سورهٔ توبه ﴿وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ﴾[1] که به آیهٔ نفر معروف است، بر حجیّت خبر واحد عادل به سه کیفیّت تقریر شده است. هر یک از این تقریرها به صورت مستقلّ به همراه نقد آنها بیان می‌شود.

قوله: «أحدها...».

اگر چه لفظ «لعلّ» در معنای حقیقی خود یعنی انشاء ترجّی به کار گرفته شده است ولی نمی‌تواند مراد جدّی و داعی از استعمال این کلمه در معنای ترجّی، ترجّی حقیقی که از حالات نفسانی است باشد،‌ زیرا ترجّی حقیقی مشتمل بر جهل متکلّم نسبت به تحقّق مورد رجا در خارج بوده و جهل در ذات حق تعالی راه ندارد، لذا مراد جدّی از کلمه لعلّ در آیهٔ نفر و داعی از استعمال آن در معنای ترجّی، محبوبیّت مدخول «لعلّ» بوده و کلمهٔ «لعلّ» در این آیهٔ شریفه دلالت می‌نماید بر این که حذر کردن عبد از انذار منذر نزد خداوند متعال محبوب می‌باشد و از آنجا که محبوب در نزد خدا واجب است، حذر کردن عبد از انذار منذر نیز شرعاً واجب خواهد بود کما این که در نظر عقل نیز واجب می‌باشد زیرا محبوبیّت آن به جهت وجود مقتضی است و در هر موردی که مقتضی باشد، عقل حکم به وجوب می‌نماید، مثلاً اگر در موردی احتمال عقاب باشد، حذر کردن محبوب است و عقل می‌گوید این محبوبیّت حذر در فرضی ثابت است که مقتضی برای حذر وجود داشته باشد و در هر موردی که مقتضی باشد، حذر واجب می‌باشد و اگر حذر واجب باشد کاشف از این است که خبر مخبر از حجیّت و اعتبار برخوردار است، خواه مفید علم باشد و خواه مفید علم نباشد و این به معنای حجیّت خبر واحد عادل ظنّی می‌باشد.