1405/03/11
بسم الله الرحمن الرحیم
مطلب اوّل: دیه جنین «6»/فصل چهارم: توابع /کتاب الدیات
موضوع: کتاب الدیات/فصل چهارم: توابع /مطلب اوّل: دیه جنین «6»
و مستند التفصیل أخبار کثیرة: منها صحیحة محمّد بن مسلم عن أبي جعفر؟ع؟.
و قیل: متی لم تتمّ خلقته ففیه غرّة عبد أو أمة صحیحا لا یبلغ الشیخوخة و لا ینقص سنّه عن سبع سنین لروایة أبي بصیر و غیره عن أبي عبداللّه؟ع؟ و الأوّل أشهر فتوی و أصحّ روایة.
)و مستند التفصیل(
تکملة
همانطور که بیان شد و شارح؟ره؟ نیز بعد از بیان فرع پنجم یعنی حکم جنینی که کامل شده ولی روح در آن دمیده نشده میفرمایند، «و مستند التفصیل أخبار کثیرة: منها صحیحة محمّد بن مسلم عن أبي جعفر؟ع؟» ولی با این وجود در این زمینه قول دیگری نیز وجود دارد و آن اینکه بعضی از فقهاء مانند شیخ طوسی؟ره؟ در صورتی که جنین کامل نشده باشد، تفصیلات مذکور را قبول نداشته و قائل به ثبوت یک عبد یا امه نوجوان بر عهده جانی هستند. ایشان در مبسوط در این زمینه میفرمایند: «من ضرب إمرأة فألقت جنینا فعندنا إن کان تامّا قد شقّ له السمع و البصر لزمته دیته مائة دینار و إن لم یشقّ له سمع لزمه غرّة عبد أو أمة»[1] لذا شارح؟ره؟ در ما نحن فیه در ادامه عبارت گذشته میفرمایند: «و قیل: متی لم تتمّ خلقته ففیه غرّة عبد أو أمة صحیحا لا یبلغ الشیخوخة و لا ینقص سنّه عن سبع سنین ...».
دلیل آنها نیز بر نظریّه مذکور روایات است لذا صاحب وسائل؟ره؟ باب ۲۰ از ابواب دیات أعضاء را به بیان این روایات اختصاص داده و در این زمینه به ۹ روایت اشاره نموده است، مثلا در روایت پنجم از أبو بصیر نقل شده است که امام صادق؟ع؟ فرمودند: «إن ضرب الرجل إمرأة حبلی فألقت ما في بطنها میتا فإنّ علیه غرّة عبد أو أمة یدفعه إلیها»[2] لذا شارح؟ره؟ ذیل نظریّه مذکور و در مقام تعلیل بر آن میفرمایند: «لروایة أبي بصیر و غیره عن أبي عبداللّه؟ع؟».
این نظریّه مورد پذیرش اکثر فقهاء واقع نگردیده و روایات آن در مقایسه با روایات نظریّه مذکور در گذشته (قول به تفصیلات) کمتر بوده و از قوّت سندی کمتری برخوردار هستند لذا شارح؟ره؟ در پایان درصدد ترجیح قول به تفصیلات مذکور برآمده و میفرمایند: «و الأوّل أشهر فتوی و أصحّ روایة».
البته در این زمینه به جهت جمع بین اخبار نظریّه دیگری نیز مطرح شده است لذا شارح؟ره؟ در مسالک بعد از بیان دو نظریّه مذکور و نقد و بررسی آنها در پایان میفرمایند: «و ربّما قیل بالتخییر بین الغرّة و ما ذکر، جمعا بین الأخبار و هو حسن إلّا أنّ التخییر بین الغرّة التي لا تختلف قیمتها کثیرا -خصوصا مع تقدیرها بخمسین دینارا- و بین المراتب المختلفة المقدار جدّا لا یخلو من بُعْد و لکنّه أسهل من إطّراح بعضها»[3] .
به نظر میرسد با دقّت در بیان مرحوم شیخ طوسی و در روایات موجود در ما نحن فیه شاید بتوان وجه جمع دیگری را ذکر نمود و آن اینکه روایات دالّ بر تفصیلات مذکور ناظر به فرضی هستند که مرتبه جنین قابل تشخیص باشد و روایات دالّ بر نظریّه دوّم ناظر به فرضی هستند که مرتبه جنین قابل تشخیص نمیباشد لذا همانطور که بیان شد مرحوم شیخ در فرضی که جنین به تکامل رسیده باشد قائل به ثبوت صد دینار میباشند و این نشان دهنده آن است که ایشان در فرض عدم تشخیص مرتبه جنین قائل به ثبوت «غرّة عبد أو أمة» میباشند فافهم.
