1405/03/02
بسم الله الرحمن الرحیم
مطلب اوّل: دیه جنین «1»/فصل چهارم: توابع /کتاب الدیات
موضوع: کتاب الدیات/فصل چهارم: توابع /مطلب اوّل: دیه جنین «1»
)الفصل الرابع في التوابع(
)و هی أربعة(:
)الأوّل: في دیة الجنین(
و هو الحمل في بطن أمّه سمّي به لإستتاره فیه من الإجتنان و هو السِّتْر فهو بمعنی المفعول.
)الفصل الرابع في التوابع(
فصل چهارم: توابع
فصل پایانی از کتاب دیات تحت عنوان «توابع» نامگذاری شده است و همانطور که از عنوان آن برمیآید، در این فصل به مطالبی پرداخته میشود که جای طرح آنها به صورت تفصیلی در گذشته نبوده است.
این فصل مشتمل بر چهار مطلب مستقلّ میباشد و آن مطالب عبارتند از:
1. دیه جنین؛
2. عاقله و احکام آن؛
3. کفّاره قتل و احکام آن؛
4. دیه جنایت بر حیوان.
)الأوّل(
بیان مطلب اوّل: دیه جنین
این مطلب در واقع مشتمل بر دو امر میباشد: یکی احکام جنایت بر جنین و دیگری احکام جنایت بر میّت لذا مناسب این بود که مصنّف؟ره؟ این احکام را در قالب دو مطلب مستقلّ بیان میکردند کما اینکه قانونگذار در قالب فصل هفتم از بخش دوّم-مقادیر دیه به دیه جنین و احکام مربوط به آن پرداخته و سپس در ادامه در قالب فصل هشتم به دیه جنایت بر میّت و احکام آن میپردازد. بنابراین مباحث مذکور در ما نحن فیه در قالب دو امر مستقلّ پیگیری میشوند.
)في دیة الجنین و هو الحمل في بطن أمّه(
بیان امر اوّل: دیه جنین
این امر در واقع مشتمل بر فروعات متعدّدی است که برای روشن شدن بحث از تمام جهات، هر یک از آنها به صورت مستقلّ مورد پیگیری قرار میگیرند.
قبل از ورود در اصل مطلب و بیان فروعات، مناسب آن است که مقداری در مورد جنین و مراحل آن از نگاه آیات، روایات و بیان فقهاء به صورت اجمالی بحث شود.
یکی از مباحث در مورد جنین وجود مراحل مختلف در آن و مدّت این مراحل است. این مسأله را به صورت اجمالی بر اساس آیات قرآن، روایات و بیان فقهاء مورد بررسی قرار میدهیم.
قرآن کریم در آیاتی مانند آیه ۱۴ سوره مؤمنون[1] ، فقط به وجود مراحل مختلف جنین اشاره کرده و از این مراحل به نامهای نطفه، علقه، مُضغه، عِظام و لحم یاد میکند ولی در مورد مدّت این مراحل مطلبی بیان نکرده است.
در روایاتی که از اهل بیت؟عهم؟ در مورد مدّت این مراحل، نقل شده است مقداری اختلاف وجود دارد؛ در برخی روایات مدّت هر یک از این مراحل ۳۰ روز[2] و در بعضی دیگر ۴۰ روز[3] بیان شده است. نظر بیشتر فقهاء بر این است که مدّت هر یک از مراحل نطفه، علقه و مضغه ۴۰ روز است[4] .
در هر صورت به تمام این مراحل و تا زمانی که در شکم مادر وجود دارد جنین اطلاق میگردد لذا شارح؟ره؟ در ما نحن فیه در تفسیر آن میفرمایند: «و هو الحمل في بطن أمّه سمّي به لإستتاره فیه من الإجتنان و هو السِّتْر فهو بمعنی المفعول» یعنی جنین از مادّه اجتنان به معنای ستر میباشد و وجه نامگذاری آن این است که در شکم مادر مستَتر و پنهان است لذا لفظ «جنین»، بر وزن «فعیل» به معنای مفعول یعنی پنهان شده میباشد.
