مطلب دوّم: توابع و ملحقات «7»/فصل سوّم: دیه جراحات /کتاب الديات

موضوع: کتاب الديات/فصل سوّم: دیه جراحات /مطلب دوّم: توابع و ملحقات «7»

(و في شقّ الشفتین حتّی تبدو الأسنانُ ثلث دیتهما) سواء إستوعبهما الشقّ أم لا (و لو برأت) الجراحة (فخمس دیتهما) و في شقّ إحداهما ثلث دیتها إن لم تبرأ فإن برأت فخمسها إستنادا إلی کتاب ظریف.

و في شقّ الشفتین

بیان مسأله سوّم: دیه شکافتن لب

در گذشته در مورد دیه لب مقداری بحث شد. در این فرع حکم شکافتن لب‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد که مشتمل بر چهار صورت می‌باشد.

صورت اوّل شکافتن هر دو لب است، به گونه‌ای که باعث نمایان شدن دندان‌ها شود و قابل درمان و بهبودی نباشد؛ در این صورت یک سوّم دیه کامل ثابت می‌گردد، خواه شکاف، تمام لب‌ها را فرا بگیرد و خواه تمام لب‌ها را فرا نگیرد. به عبارتی دیه مذکور مطابق روایت موجود در ما نحن فیه برای عنوان شکافتن دو لب ثابت شده است لذا در صورت شکافتن هر دو لب به گونه‌ای که دندان‌ها نمایان شوند، دیه مذکور ثابت خواهد شد و لو این‌که این شکاف، تمام لب‌ها را فرا نگرفته باشد.

صورت دوّم شکافتن هر دو لب است، به گونه‌ای که باعث نمایان شدن دندان‌ها شود و قابل درمان و بهبودی باشد؛ در این صورت یک پنجم دیه کامل ثابت می‌گردد.

صورت سوّم شکافتن یک لب است، به گونه‌ای که باعث نمایان شدن دندان‌ها شود و قابل درمان و بهبودی بدون عیب نباشد؛ در این صورت یک ششم دیه کامل (یک سوّم نصف دیه) ثابت می‌گردد.

صورت چهارم شکافتن یک لب است، به گونه‌ای که قابل درمان و بهبودی بدون عیب باشد؛ در این صورت یک دهم دیه کامل (یک پنجم نصف دیه) ثابت می‌گردد.

مستند این احکام نیز روایتی است که در وسائل الشیعة از ظریف بن ناصح نقل شده است لذا شارح در مسالک ذیل عبارت مصنّف: «في شقّ الشفتین حتّی تبدو الأسنان ثلث دیتهما و لو برأتا فخمس دیتهما و لو کان في إحداهما فثلث دیتها و مع البرء خمس دیتها»[1] می‌فرمایند: «مستند هذا التفصیل أیضا کتاب ظریف و قد عرفت حاله و المصنّف و غیره تارة یعمل بمقتضاه جازما به و تارة یتوقّف و تارة یردّه لضعفه کما عرفت مرارا»[2] . در ابتدای این روایت آمده است: «و إذا قُطِعَتِ الشفة العُلْیا و استُؤصِلَت[3] فدیتها خمسمائة دینار فما قطع منه بحساب ذلک فإن إنشقّت حتّی تبدو منها الأسنان ثمّ دُووِیَتْ و بَرَأت و الْتَأمَتْ فدیتها مائة دینار فذلک خُمُسُ دیة الشفة ...»[4] که در مورد شکافتن یک لب و نمایان شدن دندان‌ها و قابلیّت درمان و بهبودی یک پنجم دیه لب یعنی صد دینار را ثابت می‌نماید.

قانون‌گذار نیز همه احکام مذکور را قبول داشته و در قالب مادّه ۶۱۰ در این زمینه می‌فرماید: «شکافتن هر دو لب به نحوی که باعث نمایان شدن دندان‌ها شود، یک سوّم دیه کامل و در صورت بهبودی بدون عیب، یک پنجم دیه کامل دارد. شکافتن یک لب موجب یک ششم دیه کامل و در صورت بهبودی بدون عیب، موجب یک دهم دیه کامل است».

فائدة

اگر جراحتی بر لب‌ها وارد شود و باعث نمایان شدن دندان‌ها نشود یا باعث شکافتن نشود و لو این‌که باعث نمایان شدن دندان‌ها شود، احکام مذکور ثابت نمی‌شود. بله اگر یکی از مصادیق شِجاج مانند حارصه و دامیه صادق باشد، دیه همان عنوان ثابت خواهد شد و در غیر این صورت از مصادیق «ممّا لا تقدیر فیه» به حساب آمده و مطابق قاعده ارش ثابت خواهد شد لذا قانون‌گذار در تبصره ذیل مادّه ۶۱۰ می‌فرماید: «جراحات وارده بر لب هرگاه باعث نمایان شدن دندان‌ها نگردد، در صورتی که از مصادیق حارصه، دامیه و متلاحمه باشد، حکم جراحات مذکور را دارد».

و همچنین در مادّه ۶۰۸ می‌فرماید: «جنایتی که باعث جمع شدن یک یا دو لب و یا قسمتی از آن گردد موجب ارش است خواه موجب نمایان شدن دندان‌ها بشود خواه نشود».