مسأله هفتم: دیه ریزش ادرار «2»/فصل دوم: میزان و مقدار دیه - دیه منافع/کتاب الديات

موضوع: کتاب الديات/فصل دوم: میزان و مقدار دیه - دیه منافع/مسأله هفتم: دیه ریزش ادرار «2»

و هو نزوله مترشّحا لضعف القوّة الماسکة (الدیة) علی المشهور.

بیان اقوال

در مورد این مطلب در مجموع در کتب فقهی سه نظریّه بیان شده است:

نظریّه اوّل این است که مشهور علماء قائل به ثبوت دیه کامل می‌باشند لذا شارح در مسالک الأفهام ذیل عبارت مرحوم محقّق: «السابع: قیل: في سلس البول الدیة»[1] ، می‌فرمایند: «المشهور بین الأصحاب ثبوت الدیة في سلس البول و هو نزوله ترشّحا، لضعف قوّة الماسکة»[2] و در ما نحن فیه ذیل عبارت شهید اوّل می‌فرمایند: «علی المشهور». صاحب جواهر نیز اسناد این نظریّه به مشهور را از شهید ثانی در مسالک الأفهام نقل می‌نمایند[3] .

صاحب ریاض نیز آن را به اکثر متأخّرین نسبت داده و در این زمینه می‌فرمایند: «نعم علیه أکثر المتأخّرین، في المسالک و الروضه أنّه المشهور بین الأصحاب».[4]

نظریّه دوّم این است که بعضی از فقهاء مانند شیخ در النهایة، ابن ادریس در السرائر، ابن سعید حلّی در الجامع للشرائع[5] ، ابن حمزه در الوسیلة[6] و فاضل مقداد در التنقیح[7] قائل به این می‌باشند که اگر شخصی بر اثر جنایت به ریزش ادرار و ادرار غیر اختیاری دچار شود و این حالت تا شب یا در طول شب ادامه پیدا کند، دیه کامل ثابت است و اگر تا ظهر ادامه یابد، دو سوّم دیه واجب می‌شود و اگر تا اوایل روز و هنگام بالا آمدن آفتاب ادامه داشته باشد، یک سوّم دیه ثابت است و بقیه موارد نیز بر همین مبنا و به همین نسبت محاسبه می‌شوند.

سید طباطبایی نیز قائل به این نظریّه بوده و در ریاض المسائل در مورد آن ادّعای تحقّق شهرت قدیمه کرده است.[8]

شیخ در این زمینه می‌فرمایند: «فإن أصابه سلس البول و دام إلی اللیل فما زاد علیه کان فیه الدیة کاملة و إن کان إلی الظهر، ثلثَي الدیة و إن کان إلی ضحوة ثلث الدیة، ثمّ علی هذا الحساب».[9]

ابن ادریس در این باره می‌فرمایند: «إن أصابه سلس البول و دام إلی اللیل فما زاد علیه کان فیه الدیة کاملة و إن کان إلی الظهر، ثلثا الدیة و إن کان إلی ضحوة ثلث الدیة، ثمّ علی هذا الحساب».[10]

صاحب جواهر در این مورد می‌فرمایند: «و قیل و القائل الشیخ و بنو حمزة و سعید و إدریس علی ما حکی، إن دام إلی اللیل ففیه الدیة و إن کان إلی الزوال فثلثا الدیة و إن کان إلی إرتفاع النهار فثلث الدیة و عن بعضهم ثمّ علی هذا الحساب بل في الریاض الظاهر ثبوت الشهرة القدیمة علیه بل حکی عن الکرکي حکایتها علیه و اختاره من المتأخّرین المقداد و من متأخّریهم فاضل الریاض».[11]

نظریه سوّم این است که مرحوم علّامه در بعضی از کتب خود مثل قواعد الأحکام از برخی نقل می‌نماید که اگر شخصی بر اثر جنایت به ریزش ادرار دچار شود و این حالت تا شب یا در طول شب ادامه پیدا کند، دیه کامل ثابت است و اگر تا ظهر ادامه یابد، نصف دیه واجب می‌شود و اگر تا اوایل روز ادامه داشته باشد، یک سوّم دیه ثابت خواهد شد.

ایشان در این زمینه می‌فرمایند: «و قیل: إن دام إلی اللیل فالدیة و إن کان إلی الظهر فالنصف و إن کان إلی ضحوة فالثلث».[12]

سید طباطبایی در ریاض در مقام بیان این نظریّه می‌فرمایند: «و حکی الفاضل في الإرشاد و القواعد قولا ثالثا مفصّلا کالثاني لکن مبدّلا الثلثین بالنصف ...».[13]