موضوع: کتاب القصاص/شرائط القصاص /بیان فائدة

(و لو قتل الكافر مثله ثم أسلم القاتل فالدية) عليه لا غير (إن كان المقتول ذميا)، لامتناع قتل المسلم بالكافر في غير ما استثني و لو كان المقتول الكافر غير ذمي فلا قتل على قاتله مطلقا، و لا دية.

(و ولد الزنا إذا بلغ و عقل و أظهر الإسلام مسلم يقتل به ولد الرشدة) بفتح الراء و كسرها: خلاف ولد الزنا، و إن كان لشبهة، لتساويهما‌ في الإسلام، و لو قتله قبل البلوغ لم يقتل به. و كذا لا يقتل به المسلم مطلقا عند من يرى أنه كافر و إن أظهر الإسلام.

(لو قتل الکافر...):

بیان شد اگر کافری مانند خودش را یعنی کافر دیگر را بکشد مثلا شخص ذمّی، شخص ذمّی دیگری را بکشد، حقّ قصاص ثابت می گردد و اولیای دمّ می توانند قاتل را قصاص کنند؛ در ما نحن فیه فرعی به همین مناسبت ذکر می گردد و آن اینکه اگر شخصی که از عنوان کفر برخوردار است، کافر دیگری را بکشد ولی بعد از آن و قبل از محاکمه، اسلام بیاورد، کشته نمی شود چون مسلمان بخاطر کشته شدن کافر، قصاص نمی شود و نهایتا اگر کافر ذمّی باشد، دیه ثابت می گردد کما مرّ بیانه.

فائده:

به نظر می رسد حکم مذکور که مورد اتفاق فقهاء نیز می باشد یکی از مصادیق بالای تولّی بوده و این حکم به جهت تشویق انسان ها برای ورود در دین مبین اسلام می باشد و قطعا احکام این چنینی که از مظاهر رحمت و رأفت در دین اسلام می باشد تأثیرات بسزایی دارد.

(و ولد الزنا...):

بحث در شرط دوم از شرایط عمومی قصاص نفس یعنی تساوی در دین بوده است و همان طور که بیان شد برای اثبات حقّ قصاص باید قاتل و مقتول در دین و آئین مساوی باشند به همین مناسبت گفته می شود اگر شخصی که از عنوان ولد الزنا برخوردار نیست، شخصی را که از عنوان ولد الزنا برخوردار است، قبل از بلوغ و قبل از اظهار اسلام بکشد، حقّ قصاص ثابت نمی گردد چون اسلام ولد الزنا نه بالأصاله ثابت است و نه بالتبعیّه لذا شارح در مسالک در مقام تعلیل می فرمایند: «لانتفاء الحکم بإسلامه و لو بالتبعیّة للمسلم، لانتفائه عمّن تولّد منه»[1] ولی اگر ولد الزنا به سنّ بلوغ برسد و از روی عقل و اختیار اسلام را اظهار نماید مطابق نظر مشهور فقهاء، حق قصاص ثابت می گردد و در مقابل بعضی مانند ابن ادریس چون ولد الزنا را نجس دانسته و می گویند راه اسلام بر او بسته شده است و اظهار اسلام او فایده ای ندارد، حقّ قصاص را بعد از بلوغ و بعد از اظهار اسلام نیز ثابت نمی داند و لکن بر مبنای ابن ادریس ایرادات متعدّدی وارد است مضاف بر اینکه با مراجعه به آیات و روایات روشن می گردد که دین اسلام بر کسی بسته نمی باشد.