فقه جهاد با محوریت آیات سوره مبارکه حشر/فقه جهاد /کتاب الجهاد

موضوع: کتاب الجهاد/فقه جهاد /فقه جهاد با محوریت آیات سوره مبارکه حشر

ضرورت تبیین فقه جهاد با تکیه بر آیات سوره حشر

اما در خصوص مباحث فقهی ما، نظر به ضرورت توجه به مقتضیات و شرایط زمانه و به منظور تبیین تکالیف مکلفین، مبحث جهاد و ویژگی‌ها و پرسش‌های نوپدید در عصر حاضر را محور قرار داده و بحث خود را از آیات پایانی سوره مبارکه حشر آغاز نمودیم. آیه شریفه سوره حشر در این زمینه می‌فرماید: ﴿لَأَنْتُمْ أَشَدُّ رَهْبَةً فِي صُدُورِهِمْ مِنَ اللَّهِ﴾. این مهابت و هراسی که در دل‌های معاندان ایجاد می‌گردد و لرزه بر قلوب آنان می‌افکند، از سوی پروردگار متعال است؛ بدین معنا که خداوند عظمت و ابهتی به مؤمنان ارزانی داشته که ثمره آن، پیدایش چنین هراس و هیمنه‌ای در دل دشمنان است و این امر به مشیت الهی تحقق می‌یابد.

جایگاه و مهابت روحانیت در قلوب جامعه

بامداد امروز، پیش از حضور در این محفل علمی، در بدو ورود به سالن، توفیق زیارت یکی از اساتید مکرم و جلیل‌القدر، جناب آقای آل‌یاسین، حاصل گردید که همواره نکات ارزشمندی ارائه می‌فرمایند. کلام ایشان مبرهن و صائب بود؛ معروض داشتند آنچه نزد آحاد ملت ایران و جهانیان همواره ارزشمند و محترم به شمار می‌آمده، جایگاه و عظمت نهاد روحانیت است. این نهاد از مهابتی ویژه برخوردار بوده و این کسوت مقدس که نماد روحانیت است، حرمت و احترامی وافر داشت. این احترام فوق‌العاده، افزون بر انتساب آن به پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)، به سبب شخصیت‌های برجسته‌ای بود که تلبس به این لباس داشتند. متانت و عظمت این شخصیت‌ها به گونه‌ای در قلوب و ارواح آحاد جامعه منعکس می‌شد که همواره با تکریم شایان و احترامی تام از آنان یاد می‌شد. اما این احترام و ابهت، خواه به سبب تقصیر برخی منتسبان در صیانت از شأن این کسوت، خواه به دلیل عوامل خارجی و تبلیغات سوء دشمنان، یا تلفیقی از این جهات، متأسفانه دستخوش آسیب گردید و آن هیمنه عظیمی که مصداق بارز ﴿أَشَدُّ رَهْبَةً فِي صُدُورِهِمْ مِنَ اللَّهِ﴾ به شمار می‌آمد، مخدوش شد. بی‌تردید، آسیب دیدن این جایگاه، خسران عظیمی برای کشور، عموم جامعه و حتی خودِ جامعه روحانیت به بار آورده است.

این دیدگاه این استاد بزرگوار بود؛ ایشان ابراز داشتند تا زمانی که این حرمت پابرجا بود، جامعه تمکین می‌نمود و احدی به خود اجازه هتک حرمت یا جسارت نمی‌داد. لکن اکنون با تضعیف این جایگاه، متأسفانه شاهد بروز پاره‌ای بی‌احترامی‌ها از سوی بیگانگان و معاندان خارجی و حتی به تعبیر ایشان، از سوی برخی نیروهای داخلی هستیم. دیدگاه نهایی ایشان بر این مبنا استوار بود که چنانچه اراده‌ای بر پیشبرد مطلوب امر جهاد وجود دارد، بدواً باید فضائل اخلاقی، عظمت معنوی و شئون روحانیت—که پیونددهنده قلوب با مبدأ و معاد است—بازسازی و تقویت گردد تا اثربخشی آن در ابعاد داخلی و بین‌المللی ملموس شود. این سخن، کلامی کاملاً متین و صائب است؛ از همین روی به جهت غنای این مطلب، مقتضی دانستم آن را خدمت فضلای گرامی عرضه بدارم؛ چرا که این مهابتِ برخاسته از ایمان (موضوع آیه شریفه ﴿لَأَنْتُمْ أَشَدُّ رَهْبَةً فِي صُدُورِهِمْ مِنَ اللَّهِ﴾) که منشأ الهی دارد، بسیار نفیس و ارزشمند است.

تقابل تاریخی جبهه حق و باطل و وظیفه صیانت از اعتقادات

البته این جریان در عهد رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) و حتی در دوران انبیای سلف نیز برقرار بوده است؛ هرچند همواره معاندانی نیز وجود داشته‌اند که اقدام به هتک حرمت، مخالفت و ارتکاب اعمال شنیع در برابر فرستادگان الهی می‌نمودند و حتی کار را به ایذا و قتل انبیا می‌رساندند که تفصیل این جسارت‌ها در آیات قرآن کریم و متون تاریخی مضبوط است. بنابراین بدیهی است که همواره جبهه‌ای معاند در برابر حق، حقیقت و رسالت انبیا صف‌آرایی می‌کرده و این تقابل، منحصر به عصری خاص نبوده است. با این وجود، به رغم تمامی عداوت‌ها و ستمگری‌های معاندان، سرانجام با اضمحلال و بطلان جبهه باطل، حقانیت فرستادگان الهی بر توده‌های مردم آشکار می‌شد و گرایش به حقیقت فزونی می‌یافت. در شرایط کنونی نیز بر ما فرض است که این معنا را احیا نماییم؛ لذا باید غایت مراقبت را به عمل آوریم تا خدای ناکرده سلوک و رفتار ما زمینه‌ساز تزلزل در باورها، سستی در اعتقادات و ایمان مردم به معاد و اصول مذهبی نگردد.

راهبردهای دفاعی قرآن کریم در تقابل با دشمنان

این موضوع از آن جهت معروض گردید که قرآن کریم راهبردی استوار و عملیاتی به ما تعلیم می‌دهد؛ آنجا که می‌فرماید: ﴿لَا يُقَاتِلُونَكُمْ جَمِيعًا﴾؛ دشمنان هرگز قادر نخواهند بود تمامی شما را مستأصل و نابود سازند. امروز نیز مشاهده می‌شود که دشمن نقاط متعددی از پهنه سرزمینی ما نظیر تهران، اصفهان، تبریز، بوشهر، یزد و دیگر مناطق را هدف قرار می‌دهد؛ اما این کشور، پهناور و دارای جمعیتی انبوه است و دشمن هرگز توان رویارویی فراگیر و امحای جمعی را ندارد، مگر در دو حالت: نخست از طریق محاصره؛ ﴿إِلَّا فِي قُرًى مُحَصَّنَةٍ﴾ یعنی شما را در قلمرو جغرافیایی خاصی به بند بکشند و محاصره نمایند. ما واژه «قُرَی» را به مفهوم منطقه و قلمرو جغرافیایی معنا می‌کنیم؛ زیرا ملاک صرفاً دهکده نیست، بلکه این واژه هم در ابعاد کوچک و هم در ابعاد کلان (چنان‌که تعبیر ام‌القری در خصوص مکه معظمه به کار رفته است) استعمال دارد. باری، مقصود آن است که نباید در تنگنای محاصره منطقه‌ای گرفتار آیید؛ زیرا نفوذ دشمن عموماً از این معبر صورت می‌پذیرد. فرض دوم در آیه شریفه: ﴿أَوْ مِنْ وَرَاءِ جُدُرٍ﴾ است؛ یعنی از پشت دیوارها، سنگرها و پناهگاه‌های مخفی مبادرت به ترور و آسیب‌رسانی نمایند. چنان‌که امروزه نیز دشمن با اتکا به همین پناهگاه‌های پنهان، به ترور نخبگان علمی، دانشمندان و رهبران فکری و معظم ما مبادرت ورزیده و از پشت همین موانع و پناه‌گاه‌ها ضربات خود را وارد ساخته است.

قرآن کریم صراحتاً بر این دو شیوه تأکید می‌ورزد: ﴿لَا يُقَاتِلُونَكُمْ جَمِيعًا إِلَّا فِي قُرًى مُحَصَّنَةٍ أَوْ مِنْ وَرَاءِ جُدُرٍ﴾. صیانت از جبهه خودی در برابر این دو آسیب—یعنی ممانعت از قرار گرفتن در تنگنای محاصره و نیز پیشگیری از ضربات غافلگیرانه و پنهان از مخفیگاه‌ها—ضامن پیروزی مستمر خواهد بود. بنابراین، در حوزه جهاد دفاعی باید بر این دو محور تمرکز نمود: اول، مجاهدت در راستای خنثی‌سازی توطئه محاصره و دوم، شناسایی و انهدام پناهگاه‌های پنهانی که کانون طراحی ترورها هستند تا راه بر هرگونه آسیب غافلگیرانه سد گردد. محاسبات ما در برابر دشمن باید با دقت بر این دو مؤلفه متمرکز باشد.

ذیل آیه شریفه می‌فرماید: ﴿بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعًا﴾. تشتت آرا در جبهه کفر آشکار است؛ هرچند آنان متحد به نظر آیند، اما در واقع ﴿وَقُلُوبُهُمْ شَتَّىٰ﴾ هستند و دل‌هایشان پراکنده و فاقد انسجام حقیقی است؛ ائتلاف آنان موقت بوده و به سرعت به افتراق می‌انجامد: ﴿ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْقِلُونَ﴾. ریشه این امر در آن است که اقدامات آنان نه بر مدار عقلانیت، بلکه مبتنی بر عداوت محض شکل می‌گیرد. چنان‌که شهدا و رهبران بزرگوار این انقلاب بیان فرموده‌اند، دشمنان همواره دچار خطاهای محاسباتی فاحش گردیده و بر اساس فرضیات باطل اقدام می‌کنند که در نهایت به شکست طرح‌های آنان منجر می‌شود. غرض آنکه تلاش آنان معطوف به محاصره جمعی یا ضربات پنهانی از پشت دیوارهاست که صیانت جبهه خودی در این دو ساحت، مانع از ورود هرگونه آسیب خواهد شد.

تشبیه قرآنی ترفندهای معاندان به دسیسه‌های شیطانی

در این آیات شریفه، شرایط معابان به ترفندهای شیطانی تشبیه گردیده است. تعبیر عمیق حضرت امام خمینی (قدس سره) مبنی بر نامیدن دشمن به عنوان «شیطان بزرگ»، در تحلیل جریان جنگ و تقابل کنونی به وضوح قابل درک است؛ چرا که تمامی اقدامات خصمانه و ضرباتی که بر پیکره جهان اسلام و تشیع وارد می‌آورند، منبعث از دسیسه‌های شیطانی است. بر ما لازم است که ابعاد این توطئه‌ها را تحت فرماندهی شیطان بزرگ شناسایی کنیم. ان‌شاءالله در جلسه آینده، در صورت توفیق و حیات، به تفصیل پیرامون ابعاد این تشبیه قرآنی به امور شیطانی بحث خواهیم نمود.

چنانچه حضار گرامی و فضلا پرسشی دارند، آمادگی پاسخگویی وجود دارد.