کذب بر خدا و معصومین (ع)/شرائط صحة الصوم /كتاب الصوم

موضوع: كتاب الصوم/شرائط صحة الصوم /کذب بر خدا و معصومین (ع)

اما در باب مباحث فقهی، همان‌گونه که سروران گرامی دقت فرمودند، ما بحث کذب بر خدا و رسول و ائمه (علیهم‌السلام) را که یکی از مبطلات روزه محسوب می‌شود، مطرح نمودیم. آن مطلب را بیان داشتیم که کذب بر حسب وجوه و اعتبارات متغیر است و امکان دارد بر برخی از مصادیق آن، عنوان کذب صدق نکند؛ اگرچه در ظاهر لفظ کذب را به کار می‌بریم، لیکن حقیقتاً کذب نیست، زیرا کذب به حسب وجوه و اعتبارات تفاوت می‌یابد.
بررسی عبارت صاحب جواهر و تبیین محل نزاع

این مبحث، بحثی جدی و حائز اهمیت است. در راستای تبیین مطلب در این مقام، عرایضی تقدیم می‌گردد؛ ان‌شاءالله خداوند متعال یاری فرماید تا بتوانیم حقیقت مطلب را آن‌گونه که شایسته فهم است، دریابیم. ملاحظه بفرمایید، در عبارت مرحوم صاحب جواهر این‌گونه آمده بود: «وَ کَذَا یَجِبُ الْإِمْسَاکُ فِی الصَّوْمِ عَنِ الْکِذْبِ عَلَی اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ الْأَئِمَّةِ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ بِلَا خِلَافٍ أَجِدُهُ فِیهِ»؛ چنان‌که در ریاض نیز آمده است. بلکه ایشان فرمود: «وَ لَا فِی وُجُوبِ الْإِمْسَاکِ عَنْ مُطْلَقِ الْکِذْبِ بَلْ مُطْلَقِ الْمُحَرَّمَاتِ».
در ریاض، وجوب امساک از مطلق کذب را نفرموده است، بلکه تنها آن کذبی را مدنظر داشته که به خدا و رسول و ائمه بازگردد؛ نه حتی مواردی که ممکن است کذب حرام باشد و ذاتاً حرمت داشته باشد، اما مبطل روزه نباشد. «وَ إِنَّمَا الْخِلَافُ فِی إِیجَابِهِ الْفَسَادَ وَ الْإِفْطَارَ الْمُوجِبَ لِلْقَضَاءِ وَ الْکَفَّارَةِ». در حال حاضر، درصدد دستیابی به مطلبی هستیم که موجب فساد صوم می‌گردد و کفاره به همراه دارد.
چنان‌که ایشان می‌فرمایند، قول مصنف بر همین مبنا است که بدین‌گونه تعبیر فرمود: «هَلْ یَفْسُدُ الصَّوْمُ بِذَلِکَ»؛ بدین معنا که آیا نهایتاً کذب بر خدا و رسول و ائمه (علیهم‌السلام) موجب فساد روزه می‌شود؟ «قِیلَ نَعَمْ وَ قِیلَ لَا»، «هَلْ یَفْسُدُ الصَّوْمُ بِذَلِکَ قِیلَ نَعَمْ وَ قِیلَ لَا وَ هُوَ الْأَشْبَهُ»؛ «مِمَّا هُوَ مُشْعِرٌ بِمَعْلُومِیَّةِ وُجُوبِ الْإِمْسَاکِ عَنْهُ». آیا امساک از آن واجب است؟ بله، وجوب دارد. همان‌گونه که انسان باید تا حد امکان از ارتکاب سایر محرمات در حال روزه پرهیز نماید، در اینجا نیز امساک واجب است. بنابراین، وجوب امساک از آن، مانند سایر محرمات است که امساک از آن‌ها واجب می‌باشد. بسیار خب، بله، وجوب امساک دارد و نوعاً نیز چنین است، لکن پیش می‌آید. مانند قسم دروغ. خیر، قسم دروغ نیز یاد می‌کنند؛ بسیاری هستند که حتی بالاتر از آن را انجام می‌دهند.
بررسی صدق عنوان کذب بر خدا در قسم دروغ

لذا اکنون یکی از مباحث بسیار قابل ملاحظه که امروز مورد بحث قرار می‌دهیم و باید پیگیری شود، مسئله‌ای مانند قسم دروغ است. آیا این مورد نیز نوعی حکم کذب بر خدا را دارد؟ آیا کذب بر خداوند است یا صرفاً قسم است؟ چنان‌که اکنون مردم عادت دارند به گفتن «والله» و «بالله» و قسم دروغ نیز می‌خورند و به آن عادت کرده‌اند. آیا این مورد نیز از همان مصادیق محسوب می‌شود یا فقط حرام است؟ یعنی مبطل نیست و تنها حرام است؟ این مسئله چگونه است؟ مورد ابتلا نیز می‌باشد.
آقایان عنایت می‌فرمایند که در اینجا مرحوم صاحب جواهر با دقت خاصی پیش رفته‌اند و بیان می‌دارند؛ زیرا در این مقام، حکم به فساد صوم و ثبوت کفاره، نیازمند آن است که ما با دلیل محکمی به این نتیجه برسیم. صرفاً با یک احتمال نمی‌توانیم چنین حکمی صادر کنیم. ممکن است روزه‌اش صحیح باشد، اگرچه مرتکب حرام شده و گناه نیز می‌باشد، اما مبطل بودن بحث دیگری است. چگونه می‌توانیم این مسئله را محکم نماییم؟ نیازمند دلیل است، آن هم دلیلی متقن.
حال، اخبار به خصوصی در اینجا وارد شده است که ان‌شاءالله این روایات را در جلسه دیگری مطالعه کرده‌اید یا ملاحظه نموده‌اید؛ روایاتی که کفایت می‌کند تا بررسی کنیم آیا این اخبار شمول دارد و همه این موارد را در بر می‌گیرد یا خیر، موارد خاصی را ذکر می‌فرماید. این خود جایگاه مهم اجتهادی دارد. چنان‌که گاهی در برخی عبارات آمده است که کذب حتی نقض وضو هم می‌کند؛ همان‌طور که نقض صوم می‌کند، نقض وضو نیز می‌کند.
آیا این کذب بر خدا و رسول، در ماه رمضان باشد یا غیر ماه رمضان؟ آیا در ماه رمضان خصوصیت دارد یا در غیر ماه رمضان نیز همین‌گونه است؟ از خود روایات چه مطلبی را می‌توانیم استخراج کنیم؟ اگر اختصاص به ماه رمضان داشته باشد، این یک حرف است که مربوط به صوم ماه رمضان می‌باشد و ماه رمضان حرمت خاصی دارد؛ یا نه، این‌ها را عام در نظر بگیریم که در هر زمانی و هر روزه‌ای، ولو روزه قضایی یا واجبِ استیجاری باشد، حکم همین‌گونه است. اجازه بفرمایید این مباحث را در جلسه آینده بحث نماییم.