موضوع: كتاب الطهارة/أحكام الاستحاضة /خصوصیات و اوصاف خون استحاضه

فصل فی الاستحاضة

امر اول: استحاضه از اسباب حدث است.

خون استحاضه یکی از اسباب حدث است؛ همانند بول و غائط. استحاضه می‌تواند هم سببِ وضو و هم سببِ غسل باشد، به شرط آن‌که خون از فضای باطن خارج شده و در محدوده‌ی فرج ظاهر گردد، هرچند به اندازه‌ی سرِ سوزن. حدثِ استحاضه تا زمانی استمرار دارد که در باطنِ زن خون به نحو مستمر وجود داشته باشد.

دلیل:

این‌که گفته شد استحاضه از احداث است، در ادامه به تفصیل خواهد آمد. فعلاً همین مقدار کافی است که همه‌ی فقها گفته‌اند: در استحاضه‌ی کثیره، برای هر نماز غسل لازم است؛ در استحاضه‌ی متوسطه، روزی یک بار غسل می‌کند؛ و در استحاضه‌ی قلیله، برای هر نماز وضو می‌گیرد.

امر دوم: ملاک محدثیت مستحاضه.

ملاکِ محدث بودنِ مستحاضه این است که خون، بیرون از فرج (ولو به مقدار سرِ سوزن) مشاهده شود، و نیز خون درونِ رحم به طور مستمر باقی باشد؛ بنابراین تا وقتی خون در باطن او وجود دارد، عنوانِ استحاضه بر او صادق است.

امر سوم: آیا «عرق العاذل» منشأ خون استحاضه هست یا نه؟

مرحوم سید(ره) فرموده‌اند: احتیاط واجب آن است که اگر خون از «عرق العاذل» در فضای فرج خارج شود ـ هرچند این خون به بیرونِ فرج نرسد ـ حکم به استحاضه شود.

نظر استاد:

اقوی آن است که در چنین فرضی، حکم به استحاضه شود؛ به این بیان که پنبه‌ای را داخل کند، و اگر پنبه آلوده به خون شد، حکم استحاضه مترتب می‌گردد. (نظیر این بحث در باب حیض نیز گذشت.)

منشأ بودنِ عرق العاذل برای دم استحاضه به دو جهت قابل تأیید است:

1) گواهی لغویان:

از جمله فیروزآبادی (صاحب القاموس) که می‌گوید: «المستحاضة من یسیل لها… بل من عِرق العاذل»[1] ، سپس توضیح می‌دهد که «عاذل» رگی است که خون استحاضه از آن جاری می‌شود.

زمخشری نیز می‌گوید: «الاستحاضة تخرج من عِرق یقال له العاذل»[2] . و در وجه نام‌گذاری آن به «عاذل» گفته‌اند: چون شوهر، زن را ملامت می‌کند که چرا به استحاضه بهانه می‌گیرد و از نزدیکی امتناع می‌ورزد، آن رگ را «عاذل» (سرزنش‌کننده) نامیده‌اند.[3]

2) برخی روایات:

از جمله روایت یونس بن عبدالرحمن: فاطمه بنت ابی‌حُبیش حیض شد؛ پس از ده روز، مستحاضه گردید و این حالت ادامه یافت. نزد امّ سلمه آمد و امّ سلمه از پیامبر(ص) پرسید. حضرت فرمود: «تَدَعُ الصَّلاةَ قَدْرَ أَقْرائِها»[4] ؛ یعنی به مقدار ایام حیض نماز را ترک کند. سپس فرمودند این خونی که ادامه پیدا کرده «عِرق» است، و دستور دادند غسل کند و اگر تعویض لباس برایش دشوار است به نحو مناسب عمل کند، سپس نماز بخواند. همچنین در ادامه، امام صادق(ع) از پدرشان نقل می‌کنند که در پاسخ به سؤال از مستحاضه فرمودند: این خون همان رگی است که خون در آن باقی مانده بود؛ در ایام حیض نماز نمی‌خوانْد، اما در ایام استحاضه باید غسل کند و برای هر نماز وضو بگیرد. و نیز آمده است که پیامبر(ص) فرمودند: «این حیض نیست، بلکه خونِ عِرق است.»[5]

بررسی سندی:

حدیث یادشده مرسله است؛ لکن به مرسلات یونس بن عبدالرحمن اعتماد شده است، زیرا او از «اوتاد» و بزرگانِ اصحاب است؛ چنان‌که از امام باقر و امام رضا(علیهماالسلام) نقل شده که وقتی نام یونس برده می‌شد می‌فرمودند: «رَحِمَ اللهُ یونس»[6] . افزون بر این، مضمون روایت به صورت داستانی و با تکرار نقل شده و این مؤیدِ اعتماد است. بنابراین، آنچه سید(ره) در متن آورده‌اند که «عرق العاذل» بی‌وجه نیست.

نتیجه:

به نظر ما، منشأ بودنِ عرق العاذل برای دم استحاضه هم مطابق قاعده است، هم مورد تصریح لغویان قرار گرفته، و هم روایات بر آن دلالت دارد؛ لکن در مقام تطبیق، باید پنبه داخل گذاشته شود تا روشن گردد آیا به خون آغشته شده است یا نه.