موضوع: كتاب الطهارة/أحكام الحائض /مساله 43 اغسال مستحب و واجب در زمان حیض

مساله چهل و سوم : از احکام حیض در مورد اغسال مستحب و واجب در دوران حیض است که جمع کثیری از فقها فتوا دادند که غسل‌های مستحبی برای حائض جایز است مثل غسل جمعه و احرام و توبه و زیارت ، مرحوم علامه هم در منتهی اشاره کردند و مهم‌ترین دلیل این است که ادله اغسال مستحبی مطلق است یعنی هم شامل حائض و غیر آن می‌شود و هم شامل محدث به حدث اکبر و غیر آن‌هم می‌شود و دلیل مقید از روایات وجود ندارد

اما مرحوم شیخ در خلاف و مبسوط فتوا به عدم جواز داد چون باوجود حیض غسل مستحبی بلااثر است و غسل حدث اکبر است و باوجود حدث اکبر غسل مستحبی معنی ندارد به قول مرحوم محقق طهارت با حدث اکبر مثل حیض ضد است و اجتماع بین طهارت و حدث وجود ندارد

اشکال استاد : این دلیل شما یک برهان عقلی است و دلیل عقلی نمی‌تواند مقید اطلاق ادله شود و مقید اطلاق ادله ، نص است و شما نصی بیان نکردید لا سیما در باب احرام ما روایت صحیح السند داریم که زن حائض می‌تواند غسل احرام بکند و تلبیه هم می‌توان بگوید بنام صحیحه العیص بن القاسم قال اتحرم المرأة و هی طامث ؟ قال علیه السلام نعم ، تغتسل و تلبّی .[1]

آیا بر زن حائض حرام است غسل احرام ؟ حضرت فرمود نعم غسل می‌کند و لبیک را می‌گوید و دیگر صحیحه معاویة بن عمار و موثقه یونس و خبر زید شحام ( که قبلاً گذشت ) دارند که غسل احرام برای حائض بااینکه مستحب است برای حائض جایز است لذا با این روایات نمی‌شود به یک دلیل عقلی تمسک کرد

اما مشکلی در اینجا هست و آن معارضه هست صحیح محمد بن مسلم با این روایات معارضه دارد که صحیحه دارد که سألت أبا عبدالله ( عليه السلام ) عن الحائض تطهر يوم الجمعة وتذكر الله ؟ روز جمعه می‌تواند پاک شود و غسل کند یا نه ؟ حضرت فرمود أمّا الطهر فلا ، یعنی اما غسل نه ولكنّها توضّأ في وقت الصلاة ، [2] این روایت یعنی غسل ولو مستحبی هم باشد برای زن حائض جایز نیست

نظر استاد : این تعارض را می‌شود حل کرد چون درباره این حدیث دو احتمال است:

احتمال اول که طهر به معنای وضو است لذا امام می‌خواهد بگوید که اگر فکر می‌کنی با وضو گرفتن حدث حیض از بین می‌رود خیر اما با وضو در مواقع نماز می‌تواند با آن ذکر بگوید

و احتمال دوم : طهر به معنای غسل باشد اما در ذهن راوی این بود که غسل روز جمعه مجوز برای زن حائض می‌شود که بتواند اعمال عبادی انجام دهد امام می‌خواهند بفرمایند تا قبل از انقطاع دم غسل هیچ مجوزی نمی‌آورد و باوجود این دو احتمال این صحیحه ازنظر دلالت نمی‌تواند با آن روایات و اطلاقات و عمومات ادله معارضه کند و در حکم اجمال است ازنظر دلالت و به آن نمی‌توان استناد کرد پس به نظر ما در ایام حیض غسل مستحب برای حائض مانعی ندارد

اما اغسال واجب : مثلاً شوهر با زن نزدیکی کرد و زن قبل از غسل جنابت حیض شد آیا در این دوران حیض می‌تواند غسل جنابت بکند یا نه ؟ سید ره در متن عروه فرمودند که گفته‌اند غسل جنابت از این زن صحیح نیست و باوجود حیض حدث جنابت با این غسل جنابت برطرف نمی‌شود و وضوهای مستحبی حدث را برنمی‌دارد و برخی از فقها فقط قائل به غسل جنابت هستند اما سید ره می‌فرماید به نظر ما اقوی این است که همه اغسال واجب در دوران حیض صحیح است و حدث جنابت برطرف می‌شود ولو اینکه حدث حیض باقی است و وضوهای مستحبی هم صحیح است اما نه به خاطر رفع حدث بلکه وضوی مستحبی می‌گیرد

اما تحقیق در روایات این باب : روایات دو دسته‌اند

دسته اول : می‌گویند که حائض نمی‌تواند غسل واجب انجام دهد و فقهایی هم که غسل واجب را جایز نمی‌دانند به این دسته روایات تمسک کرده‌اند

منها : خبر عبدالله بن یحیی کاهلی که درباره زنی پرسید که مجامعت کرد و حیض شد آیا می‌تواند غسل کند حضرت فرمود غسل نکند چون حیض است و حیض مبطل صلاة است[3]

منها : روایت سعید بن یسار[4] و موثقه ابی بصیر

دسته دوم : روایاتی که غسل جنابت را در ایام حیض جایز می‌دانند و فقهایی که غسل جنابت را جایز می‌دانند به این روایات تمسک کرده‌اند

منها : روایت سماعة بن مهران : عن ابی عبدالله و ابی الحسن علیهما السلام قالا فی الرجل یجامع مع المرأة فتحیض قبل أن تغتسل من الجنابة قال : غسل الجنابة علیها واجب . [5]

منها : موثقه عمار ساباطی که از امام صادق علیه السلام پرسید که مرد ا زن خود مواقعه کرد و زن قبل از غسل جنابت حیض شد حضرت فرمودند اگر زن می‌خواهد غسل کند و اگر غسل نکند گناهی نکرده و بعد که خون قطع شد برای هر دو یک غسل می‌کند[6]

در اینجا دو جمع بیان‌شده است :

جمع اول : اخبار منع حمل بر عدم وجوب شود یعنی در ایام حیض غسل جنابت بر حائض واجب نیست و اخبار جواز حمل بر عمل مشروعی بشود و مستحب است و شاهد بر این جمع اجماع و فتوای فقها است که غسل جنابت در ایام حیض برای زن جایز است

جمع دوم : این دودسته تعارض و تساقط و به اطلاق ادله و عمومات مراجعه می‌شود که غسل جنابت مستحب است و فرقی نیست که حیض باشد یا نباشد[7]