/سه چیز که دارایی و ارزش انسان را از بین می‌برد /اخلاق ولایی

موضوع: اخلاق ولایی/سه چیز که دارایی و ارزش انسان را از بین می‌برد /

1- سه چیز که دارایی و ارزش انسان را از بین می‌برد

حدیثی که تقدیم‌تان می شود از حضرت امام باقر علیه‌السلام نقل شده است: عن الباقر عليه السلام قال: «ثَلاَثٌ قَاصِمَاتُ اَلظَّهْرِ: رَجُلٌ اِسْتَكْثَرَ عَمَلَهُ وَ نَسِيَ ذُنُوبَهُ وَ أُعْجِبَ بِرَأْيِهِ».[1] سه چیز است که کمرشکن است و پشت انسان را خالی می‌کند؛ آنچه که انسان دارد از او می گیرد: این سه چیز که کمرشکن است:

1) اولین آن، این است که کسی که کار خودش را بزرگ بشمرد. امام سجاد علیه‌السلام در یکی از مناجات‌هایشان دارند که «خدایا مرا طوری قرار بده که در چشم دیگران عزیز و بزرگ باشم ولی در دید خودم حقیر و کوچک باشم».[2] این فرمایش امام باقر علیه‌السلام در واقع بیان جمله پدر بزرگوارشان است. «استکثر عمله». انسان اگر دیدش به این باشد که خودش و آثارش بزرگ است باعث می‌شود که دیگران و کمال آنها را نبیند. و این یکی از چیزهایی است که انسان را از سیر و سلوک باز می‌دارد. جناب موسی علیه‌السلام در اوائل نبوت امتحان شد به اینکه کسی را بدتر از خودت برو پیدا کن. مخلوقی که پیش تو زشت است. در روایت دارد که حضرت در انسان‌ها بدتر از خودش پیدا نکرد. رفت سراغ موجودات نجس العین و حیوانات. سگی را در خرابه‌ای یافت مریض و افتاده که انگل‌ها و مگس‌ها اطراف اوست. قیافه زجرآوری داشت. چون پیام داشت که بدترین مخلوق حضرت حق پیدا کند آمد بالاسر حیوان و نگاهی کرد و یک مرتبه ضمیر بیداردل جناب موسی علیه السلام بیدار شد و منصرف شد. گفت نکند این سگ کمالی داشته باشد که من خبر نداشته باشم. رفت پیشگاه حضرت حق و گفت چیزی بدتر از خود نیافتم. جبرائیل نازل شد جناب موسی در میدان بزرگ‌شماری عملت پیروز شدی.[3] ما باید سعی کنیم دیگران را از خودمان بهتر بدانیم. یا حداقل خودمان را بهتر از دیگران ندانیم.

2) فرموده‌ی دوم حضرت این است که دومین چیزی که کمر انسان را می شکند این است که انسان گناهان خود را فراموش کند. ذنب را ذنب می گویند چون دنباله رو و دنباله ی آدم است و آدم را گرفتار می کند. آنهایی که متأسفانه گناهانشان را فراموش می کنند در نتیجه از کمالات شان غفلت می کنند. خیلی عجیب است. توجه به گناه داشت نه اینکه خدای نکرده توجه به گناه نداشته باشد و گناه را نسیان کند. آدم اگر توجه به گناه داشت در ضرب المثلی که لیوان کسی پر نیست این توجهش به نیمه خالی اش است و توجه به نیمه خالی لیوان انسان را رشد می‌دهد.

3) سوم اینکه استبداد رأی داشته باشد. آرائش او را شگفت زده کند. خدای نخواسته بگوید نظر من. بله گاهی برای تشویق دیگران و بیان نظر علمی است،‌ یا در جایگاهی است برای اظهار نظر کردن عیبی ندارد. ولی گاهی برای عجب است. برای همین بعضی از بزرگان سیره علمی و عملی‌شان این بود که این قدر احتیاط می‌کردند که خیلی از جاها نظر خود را بیان نمی‌کردند. و بعضی از بزرگان سفارش‌شان این است که گوش باشید نه اینکه زبان باشید. در فرازی از الهی نامه عرض کردم: «الهی اگر پاکان را استغفار است ناپاکان را چه کار است».[4] وقتی که بزرگان از اولیای الهی می گویند أستغفر الله ما باید چه بگوییم. أستغفر الله استغفرالله از استغفر الله هم استغفر الله. ما باید از استغفارمان هم استغفار کنیم. اعزه من الحمد لله رب العالمین اهل فضلید اهل دقت و عنایتید. مراقب باشید برنامه ریزی کنید. برنامه‌ریزی کنید که توجهی به اعمالمان به عنوان توجه نفسانی نداشته باشیم. اگر این توجه را نداشتیم ان شاء الله می‌توانیم به یک کمالات برسیم و از آنچه که پشت‌شکن است دور شویم و به مراحلی برسیم که یک تقویت اراده و نفس داشته باشیم و ان شاء الله گفتن و شنیدن‌هایمان را برای خدا انجام دهیم. این نیاز به برنامه‌ریزی دارد. چطور برای بچه‌ها تکلیف می‌نویسیم برای خودمان هم باید برنامه بریزیم. نفس ما طفلی است که قابل تربیت و تأدیب به آداب نفسانی است. ان‌شاء‌الله ما هم بتوانیم در این دعا با شما شریک باشیم و ان شاء الله بتوانیم آنچه رضای حضرت حق است و حضرت ولی عصر ارواحنا فداه، انجام دهیم.