ادامه‌ی شرح زیارت غدیریه/ولادت امام هادی (علیه‌السلام)_ سنت معصومین (علیهم‌السلام) برای احیاء غدیر /اخلاق ولایی

موضوع: اخلاق ولایی/ولادت امام هادی (علیه‌السلام)_ سنت معصومین (علیهم‌السلام) برای احیاء غدیر /ادامه‌ی شرح زیارت غدیریه

1- ذکر دو روایت به مناسبت ولادت امام هادی (علیه‌السلام)

امروز هم روز ولادت امام هادی (علیه‌السلام) است. حضرت فرمودند: «اَلدُّنْيَا سُوقٌ رَبِحَ فِيهَا قَوْمٌ وَ خَسِرَ آخَرُونَ»؛[1] دنيا بازاری است كه مردمى از آن سود برند و مردمى ديگر زيان كنند. پدر گرامی‌شان امام حسن عسکری (علیه‌السلام) فرمودند: «إِنَّ اَلْوُصُولَ إِلَى اَللَّهِ عَزَّ‌وَجَلَّ سَفَرٌ لاَ يُدْرَكُ إِلاَّ بِامْتِطَاء اَللَّيْلِ»؛[2] رسيدن به خداوند عزيز، سفرى است كه درك نمی‌شود مگر با شب زنده دارى.

2- سنت معصومین (علیهم‌السلام) برای احیای غدیر

2.1- سیره‌ی قولی

در عظمت غدیر همین بس که اکثر ائمه (علیهم‌السلام) درباره آن فرمایش‌های دُررباری دارند. در خطبه‌ی حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) که در تداوم غدیر نقش برازنده‌ای دارند، در خطاب به مردم که 120 هزار جمعیت شنیدند، گفتند: «أنسیتم قول رسول الله صلی الله علیه و آله یوم غدیر خم من کنت مولاه فعلی مولاه وقوله صلی الله علیه و سلم انت منی بمنزلة هارون من موسی»[3] در این استدلال حضرت به منکران غدیر یا آنان که مثبت نیستند فرمودند مگر فراموش کردید. کسی که من مولای او هستم علی مولای اوست. مگر حدیث منزلت را نشنیدید؟ می‌توانیم عرض کنیم که ایشان فادیه مقام ولایت و تداوم رسالت بودند. فرزند شش ماهه خود را فدا کردند. در عظمت غدیر همین بس که هر کس به هر نحوی باید در احیای غدیر و زنده نگه داشتن آن به عنوان اصلی از اصول اساسی اسلام،کوشش کند و بر انسان واجب است.

2.2- سیره‌ی عملی

بعد از حضرت امیر المؤمنین (علیه‌السلام)،‌ امام مجتبی (علیه‌السلام) مردم را به منزلشان دعوت می‌کردند.[4] شاید دید و بازدید غدیر از سادات از آن زمان باب شد. ان‌شاء‌الله مردم این سنت را احیا کنند. مردم تشریف می‌بردند محضر حضرت و تبریک می‌گفتند. حضرت امام مجتبی (علیه‌السلام) هم با اطعام و کلمات نورانی و خوراک معنوی غدیر را احیا می‌کردند. غدیر، هم به لحاظ مادی و هم به لحاظ معنوی باید زنده بماند. کسانی که نشر معارف دست آنها است،‌ خبرگزاری‌ها، گوینده‌ها، فقها و نویسنده‌ها تا می‌توانند راجع به غدیر چیزی بگویند و بنویسند که اوجب واجبات احیای غدیر است. امام رضا (علیه‌السلام) در شب و روز غدیر با اطعام و هدایا به مردم این روز را زنده نگه می‌داشتند. مرحوم کلینی و دیگران از امام رضا (علیه‌السلام) نقل کرده اند که: «مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِناً كَانَ كَمَنْ أَطْعَمَ جَمِيعَ اَلْأَنْبِيَاءِ وَ اَلصِّدِّيقِينَ»[5] کسی که در این روز به مؤمنی غذا بدهد مانند کسی است که تمام انبیاء و صدیقین را غذا داده باشد.

3- ادامه‌ی شرح زیارت غدیریه

رسیدیم به این فراز از زیارت غدیریه امام هادی (علیه‌السلام):

«السَّلامُ عَلى أَنْبِياءِ الله وَرُسُلِهِ وَمَلائِكَتِهِ المُقَرَّبِينَ وَعِبادِهِ الصَّالِحِينَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا أمِيرَ المؤْمِنِينَ وَسَيِّدَ الوَصِيِّينَ وَوارِثَ عِلْمِ النَّبِيِّنَ وَوَلِيَّ رَبِّ العالَمِينَ وَمَوْلايَ وَمَوْلى المؤْمِنِينَ وَرَحْمَةُ الله وَبَرَكاتُهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَوْلايَ يا أمِيرَ المؤْمِنِينَ يا أمِينَ الله فِي أَرْضِهِ وَسَفِيرَهُ عَلى خَلْقِهِ وَحُجَّتَهُ البالِغَةَ عَلى عِبادِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا دِينَ الله القَوِيمَ وَصِراطَهُ المسْتَقِيمَ».[6]

3.1- سلام بر انبیاء و ملائکه و بندگان صالح

«و‌السلام علی انبیاء الله و رسله و ملائکته المقربین و عباده الصالحین»؛ بعد از سلام‌های خاص به اوصاف رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله)، ایشان دو مرتبه وارد در سلام بر انبیای الهی می‌شوند. گویا غدیر روز همه انبیا و رسل و فرشتگان و عباد صالح است. سلام بر انبیای الهی و رسل و ملائکه و فرشته‌های الهی. آن هم فرشته مقرب. چهار فرشته مرگ و حیات و روزی و علم. اسرافیل و عزرائیل و میکائیل و جبرائیل. و بر عباد صالحین حضرت سلام می‌دهند گویا امروز روز صلحا هم هست. بعد وارد بر سلام بر امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) می‌شوند که از غیاب به خطاب تبدیل می‌شود. عرض کردیم در زیارت غدیریه حدود 206 صفت از اوصاف حضرت بیان شده است.

3.2- سلام‌های امام هادی (علیه‌السلام) به امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)

3.2.1- اول: لقب امیرالمؤمنین

«السلام علیک یا امیرالمؤمنین»؛ سلام بر حضرت به عنوان امیرالمؤمنین. پرنده‌ی قله پیما مانند عقاب که غذا را از آن سوی کوه و دوردست برای جوجه‌هایش می‌آورد امیر است. رزق الهی و دنیوی مومنین به دست ایشان است. رزق ما دست ایشان است؛ «وَبِيُمْنِهِ رُزِقَ الوَرى».[7] حضرت امیرالطعام است؛ «لانه نمیر الطعام».[8] امیرالمؤمنین فقط امام علی (علیه‌السلام) است. روایتی از امام صادق (علیه‌السلام) نقل شده است: مردی خدمت حضرت آمد و به حضرت عرض کرد: «فَقَالَ اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا أَمِيرَ‌اَلْمُؤْمِنِينَ فَقَامَ عَلَى قَدَمَيْهِ فَقَالَ: مَهْ هَذَا اِسْمٌ لاَ يَصْلُحُ إِلاَّ لِأَمِيرِ‌اَلْمُؤْمِنِينَ سَمَّاهُ بِهِ وَ لَمْ يُسَمَّ بِهِ أَحَدٌ غَيْرُهُ»؛[9] حضرت فرمودند: لقب امیرالمومنین فقط منسبوب به علی (علیه‌السلام) است. سلام به امیرالمؤمنین یعنی سلام به همه خوبی‌ها. در روایت نبوی (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) است که فرمودند: هیچ آیه‌ای از آیات قرآن یا ایها الذین آمنوا ندارد الا اینکه امیر این آیه، امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) است.[10] پس می‌توانیم بگوییم یا أیها الذین آمنوا امیری دارد و امیرش امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) است وجه دیگر امیرالمومنین است. امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) امیر مؤمنین در دنیا و آخرت است. در آخرت، جز ظهور صفات حضرت و تجلی ولایت باطنیه حضرت چیز دیگری نیست.

3.2.2- دوم: لقب سید الوصیین

«سید الوصیین»؛ همه‌ی اوصیای الهی سیدی دارند که ایشان سید وصیین هستند. عن النبی (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله): الإمام الرضا (علیه‌السلام) قال: «إنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ ، وأمینُهُ وصَفِیُّهُ ، وصَفوَتُهُ مِن خَلقِهِ ، وسَیِّدُ المرسَلینَ ، وخاتِمُ النَّبِیّینَ ، وأفضَلُ العالَمینَ ، لا نَبِیَّ بَعدَهُ ، ولا تِبدیلَ لِمِلَّتِهِ ، ولا تَغییرَ لِشَریعَتِهِ ... وإنَّ الدَّلیلَ بَعدَهُ والحُجَّهَ عَلَی المؤمِنینَ ، وَالقائِمَ بِأَمرِ المسلِمینَ ، وَالنّاطِقَ عَنِ القُرآنِ ، وَالعالِمَ بِأَحکامِهِ أخوهُ وخَلیفَتُهُ ، ووَصِیُّهُ ووَلیُّهُ ، وَالَّذی کانَ مِنهُ بِمَنزِلَهِ هارونَ مِن موسی ، عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام ؛ أمیرُ المؤمِنینَ ، وإمامُ المتَّقینَ ، وقائِدُ الغُرِّ المحَجَّلینَ ، وأفضَلُ الوَصِیّینَ ، ووارِثُ عِلمِ النَّبِیّینَ وَالمرسَلینَ».[11] چقدر عجیب است. از ابتدای عالم تا انقراض عالم هر وصایتی که باشد و هر وصی‌ای که باشد حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) سید وصیین است. حتی حدیث منزلتی که اشاره کردیم منزلت جناب امیر‌المؤمنین (علیه‌السلام) همانند هارون است ولی سیادت را هم دارا است.

3.2.3- سوم: وارث علم النبیین

«وارث علم النبیین»؛ وصف به شیء مشعر به علیت است. سلام به خاطر امارت به خاطر سیادت، وصایت و وراثت علم نبیین.﴿لَدَیْنَا لَعَلِیٌّ حَکیمٌ﴾.[12] در آیه شریفه روایات مختلفی داریم. یا کسانی که أولوا العلم هستند در روایت بالا هست که: امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) وارث علم اولین و آخرین است و وارث همه‌ی انبیا هست. و هیچ علمی از علوم انبیا به احاطه‌ی علم ایشان نیست. حضرت فرمودند: «أَيُّهَا النَّاسُ، سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي، فَلاََنَا بِطُرُقِ السَّمَاءِ أَعْلَمُ مِنِّي بِطُرُقِ الاَْرْضِ».[13]

3.2.4- چهارم: ولی رب العالمین

«ولی رب العالمین»؛ شما ولیّ رب العالمین هستید. ولیّ کسی است که بُعد اشیا را به قرب تبدیل می‌کند. واجب تقربی که عباد را به خدا نزدیک می‌کند از ولیّ است. فقه، اصول، تفسیر و قرآن هم به ولیّ بر می‌گردد. نزدیک کننده مردم به خدا هستید. ولایت یعنی مقام قرب الهی. چون فاصله‌ها را کم می‌کند.

3.2.5- پنجم: مولای من و مولای مؤمنین

«و مولای و مولی المؤمنین»؛ امام هادی (علیه‌السلام) به عنوان مظهر اسم شریف هادی می‌گویند شما مولای من و مولای مؤمنین هستید. در این فقره زیارت با امیر المومنین آغاز شد و با مولی المؤمنین سلام پایان یافت. شش سلام دادند: «السلام عليك يا أمير المؤمنين و سيد الوصيين ووارث علم النبيين وولي رب العالمين ومولاي ومولى المؤمنين». گویا این سلام‌ها را به این جهات می‌دهیم. «و رحمة الله و برکاته»؛ رحمت و برکت شکرگزاری از نعمت است. بزرگ‌ترین نعمت نعمت ولایت است و باید قدردان آن باشیم. «السلام علیک یا مولای یا أمیرالمؤمنین»؛ سلام از طرف خودشان. آخرین سلام قبلی به مولی المؤمنین بود و آغاز این هم با مولای یا أمیرالمؤمنین است. در اولی ولیّ است چون امیر است ولی اینجا امیر است چون ولیّ است. دو موجبه کلیه هماهنگ و ضابطه الهی است. در امیرالمومنین متحد هستند.

3.2.6- ششم: امین خدا روی زمین

«یا امین الله فی أرضه»؛ امین الهی در ارض. سرزمین ولایت یک امیر دارد آن هم امیر المؤمنین (علیه‌السلام) است. سرزمین رسالت هم یک امین دارد و آن محمد امین (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) است. امین امانت الهی است و در امنیت است و دیگران را به امنیت می‌رساند. زیارت امین الله به لحاظ سند قوی است. راجع به حضرت امیرالمؤمنین است. در روز غدیر امین الله وارد است.

3.2.7- هفتم: سفیر خدا در بین مخلوقات

«و سفیره فی خلقه»؛ سفیر خداوند است در خلق آفرینش. سفیر پیام حضرت حق را نگه می‌دارد و می‌رساند. امین پیام را نگه می‌دارد.

3.2.8- هشتم: حجت بالغه‌ی الهی بر بندگان

«و حجته البالغة علی عباده»؛ امامت، حجت بالغه است. لا ریب فیه است. منکر ظاهری دارد ولی منکر واقعی ندارد. لا ریب دو بار در قرآن آمده یکی ولایت و دیگری قیامت. هر دو واقعه است. ﴿إِذَا وَقَعَتِ الْوَاقِعَةُ﴾.[14]

3.2.9- نهم: دین قویم و صراط مستقیم خدا

«السلام علیک یا دین الله القویم و صراطه المستقیم»؛ خداوند دین قویمی دارد که شما حضرت امیرالمؤمنین هستید. منکران ولایت یا کسانی که قدر ولایت را ندارند در دین قویم نیستند. یک دعای واجب در نماز داریم ﴿اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ﴾[15] است. در این زیارت صراط مستقیم را معنا کردند. صراط مستقیمی که هیچ اعوجاجی ندارد. ان‌شاءالله خداوند ما را به این صراط مستقیم هدایت کند. امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: «نحن الصراط المستقیم».[16] ان‌شاءالله در این صراط مستقیم حرکت کنیم. از خدا می‌خواهیم محیا و ممات ما محیا و ممات حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) قرار دهد. چنان که در زیارت‌ها هست که از خواسته‌های ما احیا و اماته مانند حضرت امیرالمؤمنین و فرزندانشان باشد. قدر غدیر را بدانیم.