کار های مهم امام باقر (علیه‌السلام)/حقیقت دعای عرفه_ بهترین یقین /اخلاق ولایی_ فردی

موضوع: اخلاق ولایی_ فردی/حقیقت دعای عرفه_ بهترین یقین /کار های مهم امام باقر (علیه‌السلام)

1- عصاره و حقیقت دعای عرفه

دیروز روز شهادت حضرت امام باقر (علیه‌السلام) باقر العلوم بود و فردا روز عرفه است. امروز یوم الترویه و در آستانه عید سعید قربان هستیم. بحث را به فرازی از دعای عرفه و فرمایش امام باقر (علیه‌السلام) متیمن می‌کنیم. «اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ اَلَّذِي لَيْسَ لِقَضَائِهِ دَافِعٌ وَ لاَ لِعَطَائِهِ مَانِعٌ وَ لاَ كَصُنْعِهِ صُنْعُ صَانِعٍ وَ هُوَ اَلْجَوَادُ اَلْوَاسِعُ فَطَرَ أَجْنَاسَ اَلْبَدَائِعِ».[1] قضای الهی هیچ گونه دافعی ندارد. قضای حضرت حق قطعی است. اگر به قضا رسید سنت الهی است و تبدیل و تبدل ندارد.[2] عطای الهی هم از قضای الهی است. «یَا دَائِمَ الْفَضْلِ عَلَی الْبَرِیَّةِ»[3] از قضای الهی است که هیچ گونه مانع و دافعی ندارد. خدا بخواهد عطا کند هیچ موجودی مانع نیست. صنع باری تعالی هم از آن سو مانند ندارد. ﴿لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‌ءٌ﴾.[4] کاف زائد نیست. مثل مثل خدا نمونه ندارد و خود خداوند به طریق اولی مثل ندارد. «و هو الجواد الواسع»؛ سه حقیقت جلوه گری می‌کند: «هویت، جواد و واسع». عصاره‌ی دعای شریف عرفه که دعای معرفت و عرفان است همین چند مطلب است. باقی دعا تفصیل همین مطلب است. قضای الهی حتمی است. عطای خدا مانع ندارد و صنع خدا بدیل ندارد. جواد واسع است. «یا دائم الفضل علی البریة» «لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَ هُوَ اَلسَّمِيعُ اَلْبَصِيرُ اَللَّطِيفُ اَلْخَبِيرُ وَ هُوَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ».[5] ان‌شاءالله بتوانیم از عرفه خوب استفاده کنیم.

2- بهترین یقین

ان‌شاء‌الله بتوانیم نسبت به این مراحل به یقین برسیم. امام سجاد (علیه‌السلام) فرمودند: «وَ اجْعَلْ يَقِينِي أَفْضَلَ الْيَقِينِ».[6] امام رضا (علیه‌السلام) به نقل از امام باقر (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «لَمْ يُقْسَمْ بَيْنَ اَلنَّاسِ شَيْءٌ أَقَلُّ مِنَ اَلْيَقِينِ»؛[7] کمترین چیزی که تقسیم بین عباد شده یقین است آن هم بهترین یقین. پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) در وصیت به امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمودند: «إِنَّ اَللَّهَ بِحُكْمِهِ وَ فَضْلِهِ جَعَلَ اَلرَّوْحَ وَ اَلْفَرَحَ فِي اَلْيَقِينِ وَ اَلرِّضَا وَ جَعَلَ اَلْهَمَّ وَ اَلْحَزَنَ فِي اَلشَّكِّ وَ اَلسَّخَطِ».[8] اگر به یقین رسیدیم، آسایش و فرج و رضا داریم. امام باقر (علیه‌السلام) و امام صادق (علیه‌السلام) سفارش به یقین کرده‌اند. اگر انسان باور کند هر چه که هست از اوست، نه نگران آینده است و نه غمگین از گذشته.

3- کارهای مهم امام باقر (علیه‌السلام)

ایشان چند کار را انجام دادند:

1) تهذیب معارف از مذاهب التقاطی.

2) دیگر اینکه معارف را به وسیله شاگردانشان تکمیل و تدوین کردند.

3) کار دیگر اینککه حضرت باقر العلوم شدند. نشر علوم حضرت تنها برای اسلام و مسلمانان نبود بلکه مذاهب، مکاتب و ادیان دیگر توحیدی و غیر توحیدی علومی را از ایشان فرا گرفتند.

4) کار چهارم حضرت بعد از نشر علوم این بود که تدریس را شایسته و بایسته دانستند.

دانشگاه‌های اسلامی و غیر آن مرهون خدمات علمی امام باقر علیه السلام هستند.

یکی از کارهایی که باعث موفقیت حضرت شد این بود که به قضای الهی معتقد بودند و اینکه عطای الهی مانع ندارد. همین دعای عرفه. آن شخص نقل می‌کند رفتیم به دیدن حضرت دیدیم ناراحت هستند. گفتند بچه مریض هستند. نگران شدیم اگر بچه کاری شود چه می‌شود با این ناراحتی. شیون بلند شد. خانم‌ها را تسلی دادند. دیدم حضرت نگرانی‌شان کم شد. سؤال کردیم آن نگرانی چه شد؟ فرمودند ما معتقد به قضاء و امر الهی هستیم. «إِنَّا لَنُحِبُّ أَنْ نُعَافَى فِيمَنْ نُحِبُّ فَإِذَا جَاءَ أَمْرُ اَللَّهِ سَلَّمْنَا فِيمَا أَحَبَّ».[9] اگر کسی را دوست داریم می‌خواهیم در عافیت باشد ولی اگر امر الهی آمد تسلیم او هستیم. چقدر زیبا است که از مصادیقی است که دین را از التقاط نجات می‌دهد. محبت و اراده الهی آمد و عطای الهی شد، تسلیم هستیم. چه بلیه و چه غیر آن. خدا را شاکریم که در محضر کلمات ائمه (علیهم‌السلام) هستیم.