سیره پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در نشست و برخاست با مجالسین - رفع حوائج مردم توسط حضرت/حلیة النبی (صلی‌الله‌علیه‌وآله) /سیره اخلاقی معصومین علیهم السلام

موضوع: سیره اخلاقی معصومین علیهم السلام/حلیة النبی (صلی‌الله‌علیه‌وآله) /سیره پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در نشست و برخاست با مجالسین - رفع حوائج مردم توسط حضرت

1- بحث اخلاقی (حلیة النبی صلی‌الله‌علیه‌وآله)

1.1- نشست و برخاست پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) با ذکر

در محضر وصف حال اولین شخصیت هستی و حضرت رسول مکرم اسلام، به خصوص در این روزهای آخر ماه مبارک رجب و روزهای اول ماه مبارک شعبان، در این حدیث شریف بودیم که وقتی که حضرت امام حسین (علیه‌السلام) از حضرت امیرالمومنین (صلوات الله و سلامه علیه) از نشست و برخاست آقا رسول الله و مجلس آقا رسول الله سؤال کردند، حضرت فرمودند که ایشان نشست و برخاستشان علی ذکر الله بود: «كَانَ لَا يَجْلِسُ وَ لَا يَقُومُ إِلَّا عَلَى ذِكْرٍ».[1]

1.2- دلیل عدم اختصاص مکان خاص به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در مجالس

«وَ لَا يُوطِنُ الْأَمَاكِنَ وَ يَنْهَى عَنْ إِيطَانِهَا وَ إِذَا انْتَهَى إِلَى قَوْمٍ جَلَسَ حَيْثُ يَنْتَهِي بِهِ الْمَجْلِسُ وَ يَأْمُرُ بِذَلِك‌».

و فرمودند معمولاً مراقبت می‌کردند که جای اختصاصی در یک مجلسی نداشته باشند. خب، یک جهت آن این است که به خاطر همسانی با جمعیت، اما یک جهت دیگر آن این است که همانطور که در خود روایت هم دارد، هر کسی از همنشینی حضرت کمال استفاده را داشته باشد. لذا عنایت دارید که در مستحبات گفتمان و همنشینی این است که اگر کسی با کسی صحبت می‌کند، به تمام صورت با او مقابله داشته باشد و این را حضرت حتی در گفتمان‌های روزمره خود رعایت می‌کردند.

1.3- تصور مجالسین با پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله)

«يُعْطِي كُلَّ جُلَسَائِهِ نَصِيبَهُ حَتَّى لَا يَحْسَبُ أَحَدٌ مِنْ جُلَسَائِهِ أَنَّ أَحَداً أَكْرَمُ عَلَيْهِ مِنْهُ مَنْ جَالَس»؛[2]

طوری که هر یکی از همنشینان حضرت گمان می‌کردند فقط همان هست و حضرت و کس دیگری نیست. خیلی جمله زیبایی است نسبت به حالات حضرت و ما این‌ها را باید نهادینه کنیم؛ به خصوص در این دوره و زمان.

1.4- روش حضرت در رفع حوائج مردم

و نکته دیگری که باز در همنشینی حضرت بود که در روایت هم هست: «مَنْ سَأَلَهُ حَاجَةً لَمْ يَرْجِعْ إِلَّا بِهَا أَوْ بِمَيْسُورٍ مِنَ الْقَوْلِ»؛[3] وقتی که از ایشان چیزی را سوال می‌کردند و حاجتی داشتند، این حاجت اعم از حاجت علمی و مادی است. متاسفانه امروز تا صحبت حاجت می‌شود، حاجت مادی به ذهن می‌آید؛ اما حاجت در اینجا اعم از حاجت مادی و غیر مادی است. هر موقعی که هر کسی حاجتی داشت، یا حضرت حاجت او را برآورده می‌کردند، «أَوْ بِمَيْسُورٍ مِنَ الْقَوْلِ»؛ یا حداقل او را راضی می‌کردند. خیلی جمله زیبایی است.

1.5- توصیه به علما و مسئولین برای رفع حوائج مردم

عرض من این است که آقایان علما، شما عزیزان فضلا و علما و به خصوص مسئولین مکرمی که رفع حوائج مردم دست آن‌ها است، این مطلب را رعایت کنند: یا حوائج مردم را برآورده کنند یا مردم را قانع کنند. اگر دولت مردان ما همین سیره آقا رسول الله را رعایت کنند، هیچ مشکلی پیش نمی‌آید: که یا حوائج را برطرف کنند یا مردم را راضی کنند و توجیه کنند. برای همین توصیه می‌کنیم به همه دولتمردان که در کارهای اجرایی خود حتماً، به خصوص بعضی از کارهایی که یک مقداری به حسب ظاهر شاید ناپسند بیاید و مورد پذیرش اکثر یا عده‌ای نباشد، برای این‌ها جلسه‌های تحلیلی بگذارند، توجیه کنند. بحمدالله رب العالمین مردم ما مردم فهیمی هستند؛ اگر مورد توجه قرار بگیرند، اینها با بصیرت از حوادث عبور می‌کنند.

1.6- ترسیم سیمای ظاهری و باطنی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در این حدیث

این خصلت‌های آقا رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) است. ماه مبارک شعبان در پیش است، ماه رسول مکرم اسلام است و این حدیث را ما سیمای ظاهری و سیمای باطنی رسول مکرم اسلام (صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌دانیم. سیما، یعنی شیوه‌ها و روش‌های زندگی روزانه‌ای که تجسیم و تجسم و تجسد می‌کند. مرحوم نراقی تعبیر تجسم فرمودند: «تجسد می‌کند»؛[4] یعنی آنچه که در باطن است را به جسمانیت و جَسَدانیت می‌کشد.

1.7- دائرة المعارف انسان کامل در این حدیث

برای همین ما این حدیث را الگوی اخلاقی، تربیتی و کاربردی برای همه‌ی کسانی که عالم‌اند، می‌دانیم. می‌توانیم تعبیر داشته باشیم که این حدیث دایرة المعارف انسان کامل است و هر فرازش ترسیم‌کننده‌ی حالت‌های مختلفی است. و ان‌شاءالله امیدواریم که بتوانیم با این نقشه‌ی جامعی که حضرت در این حدیث بیان کرده‌اند، بتوانیم همه‌ی من و شما، معماران شایسته‌ای برای این نقشه‌ی جامع اخلاقی علمی و عملی باشیم. «رزقنا الله و ایاکم».