|
درس
خارج فقه آیت الله شبیری بسم الله الرحمن الرحیم |
|
بحث در
شرائط صحت صوم بود. در اين جلسه، استاد دام ظله،
بحث شرطيت عقل را پی میگيرند.
عرض شد كه میتوانيم بگوئيم كه ادله با نظر مرحوم شيخ طوسی در خلاف و مبسوط مساعد است كه ايشان میفرمايد روزه مجنونی كه قبل از جنون نيت روزه كند، صحيح است و در خلاف دعوای اجماع نيز دارد، منتها درست معلوم نيست مراد مرحوم شيخ چيست و مساعد بودن متوجه است كه ماه مبارک رمضان است و روزه در آن محبوب حق تعالی است و به قصد تقرب به درگاه احديت آن را ادله با نظر مرحوم شيخ بنابر اين است كه مراد ديوانهای باشد كه انجام میدهد، شارع تكليف الزامی را از اين مرحله درک برداشته، اگر در اثناء رها كند، معصيت نكرده و اگر رها نكرده، به نظر مختار اين كافی است و دليلی بر بطلان نداريم. مطلب ديگری كه مرحوم آقای حكيم و مرحوم آقای خوئی دارند و در ذهنم هست كه مرحوم حاج آقا رضا شبيه به اين را دارد، البته عين اين نيست اما تعبيری است كه ممكن است همه از باب واحد باشد، و آن اين است كه باب تروک خصوصيتی دارد كه افعال ندارد، حاج آقا رضا گويا عام میگويد و مرحوم آقای حكيم اين ادعا را در خصوص ماه مبارک رمضان دارد كه روزه از قبيل عبادات است اما اين روزه كه از قبيل عبادات است با عبادات وجوديه فرق وجود دارد، قصد قربت و نيتی كه در باب صوم معتبر است، میگويند عباديت آن فاعلی است و فعلی نيست، اين را در كلام قدماء نيز ديدهام، دليلی آورده كه مرحوم آقای حكيم به ملاحظه آن اين مطلب را قائل است، نيت به معنای اراده بايد در امور اختياری باشد كه فعل يا ترک را اختيار كند، متروكات صوم كه رعايت میشود و اگر با نيت باشد، صوم صحيح است، لازم نيست اين ترکها اختياری باشد، چه بسا بسياری از اموری كه بايد اجتناب شود، اصلاً در دسترس اشخاص نيست و تحت اختيار آنها نيست و روزه آنها صحيح است، صحيح بودن روزه به دليل حسن فاعلی است كه حالتی برای اشخاص هست كه ممتثل هستند، اگر امكان انجام اين محرمات فراهم شود، رادع الهی هست كه مانع از انجام آنها شود، اين معيار است، اين در كلمات قدماء كه شايد مرحوم شيخ در مبسوط است، آمده كه استدلال میكند اينجا حكم النيه است، نيت يا حقيقی و يا حكمی است و حكمی را توضيح میدهد كه به اين اعتبار است، يعنی مانند حكم مختار است كه خارجاً تصميم میگيرد، اينها اينطور میگويند. ولی به نظر میرسد كه اين مطلب به صوم اختصاص ندارد، فی الجمله و شايد همه عبادات وجوديه نيز اينگونه باشد، در حج كسی بالاضطرار در ميقات يا منی مانده اما به دليل اينكه شخص مطيع و ممتثلی است، اگر قادر بود، برای اعمال ديگر بيرون میرفت، همين كفايت میكند، شايد در غالب اعمالی كه قصد قربت لازم است، حسن فاعلی كفايت میكند، اگر مطلوب شارع منهای نيت بالضروره حاصل شده باشد، اگر حسن فاعلی باشد و توجه به ماه مبارک داشته باشد، و لو اراده نيست و تروک مقدور نيست، كفايت میكند. (سؤال و پاسخ استاد دام ظله) : اين را من نديدم، اين را كجا دارد؟ جزاه الله خيرا، در يک جا ظاهر كلام ايشان اين بود كه خصوصيتی در اينجا هست و من میخواستم بگويم كه اينطور نيست و در بسياری از عبادات ديگر نيز همينطور است، حالا ايشان نيز كه اين را دارد، خيلی بهتر است. مسئله سكر نيز همينطور است و بحث مهمی نيست، اگر نيت كند و بعد سكر پيدا كند، در حالت سكر نيت خلاف و عدول مضر است، اما اگر در حال سكر متوجه باشد كه روزه مطلوب شارع است، كفايت میكند. |
|
«و
آخر دعوانا أن الحمد لله رب العالمين» |
