ادلهی قول دوم: تخيير بين مواقيت قول
دوم در بارهی محل ميقات ساکن مکهای که هنوز
وظيفهی او تمتع باشد، تخيير در هر يک از مواقيت
ششگانه بود. قائلين به اين قول هم چندين دليل
دارند. دليل اول حديث 1 و 2 باب 15 از ابواب
مواقيت است. دليل اول:
حديث 1 باب 15 از ابواب مواقيت 14941 مُحَمَّدُ
بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا
عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ
بْنِ سَعِيدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى
عَنْ أَبِي الْحَسَنِ
الرِّضَا ع .... فَكَتَبَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص
وَقَّتَ الْمَوَاقِيتَ لِأَهْلِهَا وَ مَنْ أَتَى
عَلَيْهَا مِنْ غَيْرِ أَهْلِهَا وَ فِيهَا
رُخْصَةٌ لِمَنْ كَانَتْ بِهِ عِلَّةٌ فَلَا
تُجَاوِزِ الْمِيقَاتَ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ
حديث 2 باب 15 از ابواب مواقيت: 14942
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ
مُوسَى بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ
مُحَمَّدِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ
عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنْ
أَبِي الْحَسَنِ مُوسَى ع فِي حَدِيثٍ قَالَ مَنْ
دَخَلَ الْمَدِينَةَ فَلَيْسَ لَهُ أَنْ يُحْرِمَ
إِلَّا مِنَ الْمَدِينَةِ اين حديث نشان
میدهد که ساکن هر شهری که باشد وقتی وارد مدينه
شود، بايد از مدينه محرم شود يعنی الزام ندارد که
از شهر خودش محرم شود. کسی نگفته که مدينه خصوصيت
دارد و شامل هر شهر ديگری هم میشود. بعلاوه
سيرهی مستمره هم همين است. مثلاً تاجرانی که اهل
شهرهای مختلف هستند در هر شهری که باشند از آنجا
محرم میشوند و به شهر خودشان برنمیگردند.
اين دو روايت شامل اين فرد ساکن مکه که هنوز مکی
نشده هم میشود. دليل
دوم: حديث 20 باب 4 از ابواب اقسام الحج
14720 وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَهْلٍ عَنْ
أَبِيهِ سَهْلٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ
اللَّهِ قَالَ سَأَلْتُ
أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الْمُعْتَمِرِ بِمَكَّةَ-
يُجَرِّدُ الْحَجَّ أَوْ يَتَمَتَّعُ مَرَّةً
أُخْرَى فَقَالَ يَتَمَتَّعُ أَحَبُّ إِلَيَّ وَ
لْيَكُنْ إِحْرَامُهُ مِنْ مَسِيرَةِ لَيْلَةٍ
أَوْ لَيْلَتَيْنِ سهل همان سهل بن
زياد است که محل تأمل است ولی اسحاق بن عبدالله
ثقه است. يجرّد يعنی افراد انجام دهد. اين روايت
افزون بر مشکل سند، مشکل دلالی هم دارد زيرا
يَتَمَتَّعُ مَرَّةً أُخْرَى دارد يعنی مربوط به
حج ندبی است. دليل سوم:
حديث 9 باب 9 از ابواب اقسام الحج 14763
وَ عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى
عَنْ حَرِيزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ
عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع
قَالَ مَنْ دَخَلَ مَكَّةَ بِحَجَّةٍ عَنْ
غَيْرِهِ ثُمَّ أَقَامَ سَنَةً فَهُوَ مَكِّيٌّ
فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَحُجَّ عَنْ نَفْسِهِ أَوْ
أَرَادَ أَنْ يَعْتَمِرَ بَعْدَ مَا انْصَرَفَ
مِنْ عَرَفَةَ فَلَيْسَ لَهُ أَنْ يُحْرِمَ مِنْ
مَكَّةَ- وَ لَكِنْ يَخْرُجُ إِلَى الْوَقْتِ وَ
كُلَّمَا حَوَّلَ رَجَعَ إِلَى الْوَقْتِ
فهو مکی در متن اين روايت، به معنای مکی شرعی نيست
زيرا با ذيل حديث نمی-سازد، بلکه مراد ساکن مکه و
مکی ظاهری است. اين روايت که وقت را مقيد نمی کند،
دليل بر اختيار است ولی از نظر سند به دليل مرسله
بودن مشکل دارد. دليل
چهارم: روايت 2 باب 10 از ابواب اقسام الحج
14765 مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ
بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ
عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ
ع .... وَ إِنَّمَا هُوَ مُجَاوِرٌ أَفْرَدَ
الْعُمْرَةَ فَإِنْ هُوَ أَحَبَّ أَنْ يَتَمَتَّعَ
فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ- بِالْعُمْرَةِ إِلَى
الْحَجِّ فَلْيَخْرُجْ مِنْهَا حَتَّى يُجَاوِزَ
ذَاتَ عِرْقٍ أَوْ يُجَاوِزَ عُسْفَانَ-
فَيَدْخُلَ مُتَمَتِّعاً بِالْعُمْرَةِ إِلَى
الْحَجِّ فَإِنْ هُوَ أَحَبَّ أَنْ يُفْرِدَ
الْحَجَّ فَلْيَخْرُجْ إِلَى الْجِعْرَانَةِ
فَيُلَبِّي مِنْهَا اين موثقه سماعه
است و از نظر سند خوب است. اين روايت هر چند سندش
خوب است ولی دلالت آن مربوط به حج مستحبی است،
زيرا امام می فرمايد اگر دوست داشت که تمتع انجام
دهد، اين کار را بکند و اين نشان دهندة ندبی بودن
حج است. پس قول دوم که تخيير بين مواقيت است،
اجمالا دليل دارد و دليل اول آن دليل خوبی است و
بقيه ادله را میتوان به عنوان مؤيد در نظر
گرفت.
ادلهی قول
سوم: ادنی المواقيت و اما قول سوم که
قول حلبی يعنی ادنی الحل بود، نيز ادلهای دارد و
صاحب مدارک هم گفته که بعيد نيست قول ايشان درست
باشد. محقق اردبيلی هم گفته که ظاهر الادله همين
قول است. . اينها سه دليل دارند: دليل اول: حديث 3 باب 9
از ابواب اقسام الحج 14757 وَ عَنْهُ عَنِ
ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ
الْحَلَبِيِّ قَالَ
سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع لِأَهْلِ مَكَّةَ
أَنْ يَتَمَتَّعُوا فَقَالَ لَا لَيْسَ لِأَهْلِ
مَكَّةَ أَنْ يَتَمَتَّعُوا قَالَ قُلْتُ
فَالْقَاطِنِينَ بِهَا قَالَ إِذَا أَقَامُوا
سَنَةً أَوْ سَنَتَيْنِ صَنَعُوا كَمَا يَصْنَعُ
أَهْلُ مَكَّةَ- فَإِذَا أَقَامُوا شَهْراً
فَإِنَّ لَهُمْ أَنْ يَتَمَتَّعُوا قُلْتُ مِنْ
أَيْنَ قَالَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْحَرَمِ- قُلْتُ
مِنْ أَيْنَ يُهِلُّونَ بِالْحَجِّ فَقَالَ مِنْ
مَكَّةَ نَحْواً مِمَّا يَقُولُ النَّاسُ اين روايت صحيحه است اين هم حج مستحبی است
زيرا لهم می گويد نه عليهم. پس دلالت بر قول حلبی
ندارد و معرض عنهای اصحاب هم هست. دليل دوم: روايت 7 باب
9 از ابواب اقسام الحج 14761 وَ عَنْ عَلِيِّ
بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي
عُمَيْرٍ عَنْ دَاوُدَ عَنْ حَمَّادٍ قَالَ
سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ
اللَّهِ ع عَنْ أَهْلِ مَكَّةَ أَ يَتَمَتَّعُونَ
قَالَ لَيْسَ لَهُمْ مُتْعَةٌ قُلْتُ فَالْقَاطِنُ
بِهَا قَالَ إِذَا أَقَامَ بِهَا سَنَةً أَوْ
سَنَتَيْنِ صَنَعَ صُنْعَ أَهْلِ مَكَّةَ- قُلْتُ
فَإِنْ مَكَثَ الشَّهْرَ قَالَ يَتَمَتَّعُ قُلْتُ
مِنْ أَيْنَ- قَالَ يَخْرُجُ مِنَ الْحَرَمِ
قُلْتُ مِنْ أَيْنَ يُهِلُّ بِالْحَجِّ قَالَ مِنْ
مَكَّةَ نَحْواً مِمَّا يَقُولُ النَّاس
روايت ضعيف السند است به دليل داود که معلوم نيست
کيست و ما چند نفر به اين نام داريم. شاهد ما بخش
دوم حديث است. ظاهر عبارت بخش دوم وجوب است. دلالت
روايت خوب است ولی سند ندارد. دليل سوم: روايت 1 باب
22 از ابواب مواقيت الحج 14967 مُحَمَّدُ بْنُ
عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ
عُمَرَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ
أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ أَرَادَ أَنْ
يَخْرُجَ مِنْ مَكَّةَ لِيَعْتَمِرَ أَحْرَمَ مِنَ
الْجِعْرَانَةِ أَوِ الْحُدَيْبِيَةِ أَوْ مَا
أَشْبَهَهَا روايت صحيحه است. و سند آن
خوب است ولی دلالت آن هم که دلالت بر ادنی الحل
دارد، اطلاق دارد و شامل همه است، و شامل کسی که
يک ماه در مکه بوده است هم میشود که میتواند
تخصيص بخورد، پس به اين روايت هم نمیتوان تمسک
کرد. بنا بر اين، ادلهی
قول اول و سوم ناتمام و دليل قول دوم تمام است.
