موضوع بحث : مرجحات تزاحم ادامه بحث مرجح سوم بررسی أقسام بدل: بدل واجب به دو قسم رئیسی تقسیم میشود، عَرضی و طولی. ناگفته نماند كه بدل طولی در فرض عجز از مبدل مي باشد؛ مانند تیمم در فرض عجز از وضوء. قسم اول: بدل عرضی دارای دو نوع است: نوع أول عقلی، نوع دوم شرعی. اما نوع اول: بدل عرضي عقلی: مانندتزاحم واجب موسع با مضیق. مثل تزاحم صلاة در سعه وقت با تطهیر فوری مسجد، زیرا بدلیّة افراد در واجب موسّع عَرضی، و عقلی است، و حق تقدم بر اساس ترجیح (لا بدل) با واجب مضیق خواهد بود مانند تطهیر مسجد در مثال که مقدم بر صلاة است یعنی اول تطهیر مسجد سپس نماز و در صورت مخالفة بحث ترتب مطرح میشود. اما نوع دوم: بدل عرضی شرعی و آن در موارد تزاحم واجبات تخییری شرعی با واجب تعیینی است. از باب مثال تزاحم خصال کفاره تخییرا [1] با انفاق بر زوجه تعییناً. به این صورت: چنانچه شخصی مقداری مال در اختیار داشته باشد که به یکی از دو واجب میتواند مصرف کند یا خصال کفاره افطار عمد تخییراً، و یا انفاق بر زوجه تعییناً و بر اساس ترجیح (لا بدل) انفاق بر زوجه متعین خواهد بود، زیرا دارای بدل نیست، و أما خصال کفاره دارای بدل میباشد عتق رقبه که امر مالی است منتفی و میتواند به صیام شهریین یا اطعام مساکین اکتفا کند.
[1] - قال فی العروة الوثقی کتاب الصوم فصل فی کفارة الصوم مسأله 1 «و کفارته- ای صوم شهر رمضان- مخیّرة بین العتق، و صیام شهرین متتابعین، و اطعام ستین مسکینا علی الاقوی، و ان کان الأحوط الترتیب فیختار العتق مع الامکان و مع العجز عنه فالصیام، و مع العجز عنه فالاطعام و یجب الجمع بین الخصال ان کان الافطار علی محرم...».
| 
