درس خارج  فقه شهادات حضرت آیت الله مظاهری

85/09/26

كتاب الشهادات

جلسه:68

 اعوذ باللَّه من الشيطان الرجيم. بسم اللَّه الرحمن الرحيم. رب اشرح لى صدرى و يسر لى امرى واحلل عقدة من لسانى يفقهوا قولى.

 درمسئله دوم مرحوم محقق اين جور فرمودند حكم الحاكم تبع للشهادة فان كانت محققة نفذ الحكم ظاهراً و بانطاً و الا نفذ ظاهراً و بالجمله الحكم ينفذ عندنا ظاهراً لا باطناً و لا يستبيح المشهود له ما حكم به الا مع العلم بصحة الشهادة او الجهل بمالها. خب ظاهر عبارت مرحوم محقق اين است كه اين حكم حاكم اگر مخالف با واقع باشد حلالى را حرام نمى‌كند حرامى را حلال نمى‌كند مثلاً يك زن شوهر دارى را شهادت دادند كه اين شوهر مال اين نيست خب قاضى حكم مى‌كند اين شوهر ندارد اين شوهر مال اين نيست حالاواقعاً اين شوهر مال اين است آن شهادت‌ها بى‌خودى است خب معلوم است اين شاهدها بخواهند اين زن را بعد از عده بگيرند نمى‌شود يك خانه‌اى را شهادت دادند اين كه اين خانه مال زيد است اما واقعاً مال عمرو است حالا آن شاهدها بخواهند اين خانه را بخرند يا آن كسى كه مى‌داند اين خانه مال آن است بخواهد بخرد حالا كار به شاهد هم نداشته باشيد آن كسى كه از دور نظر مى‌كند به اين حكم مى‌بيند حكم به ناحق است حالا بعد ازعده آن زن را بخواهد بگيرد آن خانه را بخواهد تصاحب بكند يعنى بگيرد بخرد نمى‌شود براى اين كه لازم مى‌آيد تحليل حرام، لازم مى‌آيد تحريم حلال.

 مرحوم صاحب جواهر درذيل اين عبارت وقتى عبارت محقق را نقل مى‌كنند مى‌فرمايند كه قال رسول اللَّه‌صلى الله عليه وآله وسلم انما انا بشر مثلكم و انكم تختصمون الىّ و لعل بعضكم الحن بحجته من بعض زبان بازاست خوب مى‌تواند بر نفع خودش مطلب را تمام بكند، تمام مى‌كند خب پيامبر مى‌فرمايد من قضاوت مى‌كنم و انما اقضى على نحو ما اسمع منه فمن قضيت له من خلق اخيه بشى‌ء فلا يأخذ به فانّما اقطع له قطعة من النار اگر من حكم بكنم طبق شهادتى كه آن شاهدها دروغ مى‌گويند يك پاره آتش درست كردم براى آن كسى كه بر له او حكم مى‌كنم خب صاحب جواهر مى‌گويد اين روايت را ببين به خوبى دلالت دارد اين كه قضاوت ولو از پيامبر اكرم باشد تحليل حرام تحريم حلال نمى‌كند اگر آن مدعى يا آن منكر مدعى بينه بياورد منكر قسم بخورد و يك چيزى را كه واقعيت ندارد ثابت كنند حقى را باطلى كنند باطلى را حق بكنند حالا ما بخواهيم بگوييم قضاوت استباحه مى‌كند مى‌فرمايدكه خب اين روايت مى‌گويد نه بعدش باز صاحب جواهر مى‌فرمايد خلافاً لابى حنيفه فحكم باستباحة المحكوم له او مى‌گويد تحليل حرام مى‌كند تحريم حلال مى‌كند خانه ولو واقعاً مال اين منكرنيست وقتى آن مدعى بينه نداشته باشد و آن قسم بخورد خانه واقعاً مى‌شود مال او مثل اين كه خريده باشد من غير فرق بين المال و البضع ديگر فرق هم نمى‌كند خانه باشد يا زن ،مدعى ادعا مى‌كند اين زنِ من است يا زن ادعا مى‌كند اين شوهر من نيست حاكم هم حكم مى‌كند اين شوهر ندارد ابوحنيفه مى‌گويد اين عده كه تمام شد اين مدعى ولو مى‌داند يا از دور يك كسى مى‌داند كه اين حق نيست مى‌گويد مى‌تواند اين زن رابگيرد مثل طلاق مى‌بيند در مالش مى‌گويد مثل بيع است در آن كه زنش نيست در بضعش مى‌گويد كه مثل طلاق است صاحب جواهر مى‌فرمايند كه و قد خالف فى ذلك ضرورة المذهب بل الدين اين حرف ابوحنيفه، مخالفش، مذهب شيعه است بلكه ضرورت اسلام است اينجاها خب حرف ندارد.

 دو تا حرف اينجا داريم يكى كه صاحب جواهر نمى‌دانم چه جور شده در همين باب 3 از ابواب كيفيت حكم اين روايت صاحب جواهر را نقل مى‌كند اما روايت هم ضعيف السند است از تفسير امام حسن عسگرى عليه السلام گرفته و اين تفسير كه منسوب به امام حسن عسگرى است اثبات نشده است اين حرف مخصوصاً اين كه نفهميدگى هم در اين تفسير زياد است و مسلم مال امام حسن عسگرى عليه السلام اين تفسير نيست لذا از نظر سند خراب است از نظر دلالت هم يك قدرى توى ذهن مى‌زند ولو اين كه راستى هم همين طور است قرآن هم مى‌فرمايد بگو يا رسول اللَّه انا بشر مثلكم يوحى الى من به حسب ظاهر يك بشرى هستم مثل شما فقط فرق من و شما اين است كه من مورد وحى هستم لوازم وحى هم دارم مثلاً معصوم هستم اما اين كه خب احتياج به زن دارم احتياج به معاشرت دارم در معاشرت‌ها در زن گرفتن‌ها در خوارك همين طور كه ظواهر بايد مراعات بشود من هم ظواهر را مراعات مى‌كنم خب اين مسلم است همين است بايد هم همين جور باشد و شايد هم يكى از معجزات بزرگ همين است اين سير و سلوكى‌ها بعضى‌ها البته يك در ميليون هم شايد پيدا نشود بعضى اوقات يك تهمت‌هاى عجيب و غريبى به بزرگان مى‌زنند اين مريدهاى احمق هستند كه خيلى ضرر دارند انصافاً مشهور است مى‌گويند يك مريد خر بهتر از يك ده شش دانگى است و من مى‌گويم نه يك مريد خر بدتر از يك فوج لشكر مجهز براى خراب كردن طرف لذا اين حرف عوامانه بد حرفى است و اتفاقاً در طلبه‌ها هم پيدا مى‌شود يك كسى آمده بود پيش من مى‌گفت كه من نماز فلانى مى‌ترسم بروم گفتم چرا؟ مى‌گفت براى اين كه اين چشم بصيرت دارد من را به صورت الاغ مى‌بيند لذا نمى‌روم گفتم الاغ هستى اما آن چشم بصيرت ندارد و بعضى اوقات پيدا مى‌شود يكى از مراجع فوق العاده منزه دير نماز مى‌خواند مى‌گفت پرسيدم از مريدش كه آقا چرا دير مى‌آيد نماز؟ گفت مگر نمى‌دانى آقا طى الارض دارد مى‌رود نمازش را كوفه پشت سر امام زمان مى‌خواند و تا مى‌آيد بيايد دير مى‌شود اين مريدهاى خر مخصوصاً طلبه از يك فوج سرباز براى كوبيدن روحانيت بدتر است براى كوبيدن آن آقا بدتر است لذا مسلم است كه پيامبراكرم اين را مى‌گفتم خب پيامبراكرم براى ايشان مشكل است براى اين كه راستى تسلط بر عالم ما سوى اللَّه دارد همه چيز را مى‌داند اما بايد نداند مثل همان سير و سلوكى بخواهد خب مى‌تواند يك چيزهايى ببيند اما بايد نكند يكى از بزرگان گفته بود دردرس مرحوم آقاى قاضى بودم رفتم توى مغز يك كسى و مغزش را خواندم تا خواندم يك دفعه به طور غير مستقيم گفت چه فرقى مى‌كند بين اين كه برويم خانه مردم دزدى كنيم يا برويم توى ذهن مردم دزدى كنيم؟ چه تفاوت مى‌كند؟ لذا اگر راستى كشف و شهود داشته باشد آن كه را اسرار حق آموختند ديگر مهر كردند هم مغزش را مهر كردند هم زبانش را و پيامبراكرم راستى خب تسلط بر عالم ما سوى اللَّه دارد و قل اعلموا فسيرى اللَّه عملكم و رسوله و المؤمنون، قرآن است تكرار شده اما اين غير از معاشرت‌هاى با ماست امام صادق‌عليه السلام با معاشرتهاى با ما ديگر با كل شى‌ء طاهر حتى تعلم با كل شى‌ء لك حلال حتى تعلم با اينها عمل مى‌كردند به خبر ثقه عمل مى‌كردند به بينه پيامبر اكرم عمل مى‌كردند مى‌خواهد مخالف باواقع باشد مى‌خواهد نباشد همين مقدار كه اثبات مى‌كردند اين بينه عادل است حكم مى‌كردند و بايد چنين باشد اين انا بشر مثلكم يوحى الى ديگر بايد چنين باشد يعنى بايد از نظر معاشرت همه انبياء من جمله پيامبر اكرم ائمه طاهرين مثل مردم باشند و آن كسانى هم كه راستى سير و سلوكى هستند و چيز دارند و مى‌فهمند اينها هم همين طور بايد با كل شى‌ء لك حلال با كل شى‌ء طاهر با خبر ثقه بروند جلو و تجاوز ازاين تجافى حرام است به مجردى كه تجافى كند همه چيز از بين مى‌رود حتى پيامبر از پيامبرى مى‌افتد خب اينها خوب است طورى نيست اما اينجا مرادم است تقاضا دارم از شما راجع به چهارده معصوم اصلاً اين جورى صحبت نكنيد اگر از شما پرسيدند اين جور چيزها را بزرگان اين جور مى‌گويند اين چه نتيجه‌اى براى من و تو دارد توتيمم كن ببينم بلد هستى يا نه؟ يك روايت برايش بخوانيد اما بخواهيد جواب بدهيد ان قلت و قلت بكنيد آن تنزه پيامبر اكرم از دلش مى‌رود شما هم بخواهيد دروغ حرف بزنيد مثل همان مريد احمق است كه براى پيامبر خيلى ضرر دارد اين مريدها، اصلاً امام صادق‌عليه السلام مى‌فرمايد از كسانى كه ما را زمين زدند از كسانى كه موجب خانه نشينى ما شدند اين غلات بودند اين كسانى كه گنده گنده درباره ائمه طاهرين‌عليهم السلام مى‌گفتند كه نبايد بگويند و من تقاضا دارم در اين گونه موارد مثلاً سؤال مى‌كند خون امام پاك است يا نجس؟ خب روى قاعده انا بشر مثلكم شما بخواهيد بگوييد نجس است خيلى بد است درذهن عوام يك ضربه براى امام زمان، بخواهيد بگوييد پاك خب آن هم نمى‌شود نه بگو پاك است نه بگو نجس است يكى از همين مريد خرها كه راستى آمده بود پيش يك عالم بزرگى خيلى بزرگ بود آن عالم اما عصبانى منش بود ازاو سؤال كرد آقا مدفوع امام پاك است يا نجس؟ عصبانى شد گفت مدفوع من توى ريش تو، مدفوع امام توى ريش من برو گم شو و از اين حرفها نزن خيلى حرف خوبى است اين را هم نبايد بگويد ان عصبانى شد و گفت در اين گونه چيزها اصلاً و ابداً وارد نشويد ولو يك واقعيت است اما به قول آقاى بروجردى «رضوان اللَّه‌تعالى عليه» بعضى اوقات مى‌گفتند و ليس كل ما يعلم يقال هر چيزى را كه آدم مى‌داند نمى‌شود كه گفت. بنابراين اين گونه مطالب را كه ذهن عوام را مغشوش مى‌كند راجع به مثلاً عرض كردم بگوييد خون امام نجس است خب اين خيلى براى عوام سنگين است و راستى هم اصلاً با تنزه ائمه طاهرين نمى‌خورد بخواهيم بگوييم پاك است آن هم نمى‌شود، نه بگو پاك است نه بگو نجس است يك روايت برايش بخوان بگو آقا اين چه به درد ما مى‌خورد؟ يك چيزى از من بپرس كه به درد دنيا و به درد آخرت تو بخورد، اين گونه چيزها نه به درد دنياى تو مى‌خورد نه به درد آخرت تو، لازم هم نيست ما تفحص در اين چيزها بكنيم بلكه حرام است يعنى اين جور سؤالها سؤال كردنش حرام است براى اين كه خلجان ذهنى مى‌آورد جواب دادنش هم حرام است براى اين كه خلجان ذهنى مى‌آورد و بهتر است انسان از اين گونه سؤالها فرار بكند.

 حالا مرادم اينجا است اين روايت را كه مرحوم صاحب جواهر نقل مى‌كند اين در باب 3 از ابواب كيفيت حكم است روايت اولش صحيح السند است خيلى ظاهر الدلالة است خيلى اين جمله هم در آن نيست تا خلجان ذهنى پيدا بشود حالا مثل صاحب جواهر چه جور شده يك خبر ضعيف السند تفسير امام حسن عسگرى عليه السلام پيش صاحب جواهر ضعيف است ديگر حالا اين روايت را به طور جزم ايشان نقل مى‌كند روايت اول را مى‌اندازد اين را نمى‌دانم چرا؟ چرا صاحب جواهر اين جور كرده؟ اين يك مطلب تا يك مطلب ديگر را هم عرض كنم.

 اين روايت اول را عرض كنم روايت 1 از باب 3 محمد بن يعقوب عن على بن ابراهيم عن ابيه عن محمد بن اسماعيل عن الفضل بن شاذان جميعاً عن ابن ابى عمير عن سعد يعنى ابن ابى خلف عن هشام بن حكم عن ابى عبداللَّه‌عليه السلام روايت خيلى صحيح السند است سند خيلى بالاست مخصوصاً ابن ابى عمير هم كه در سند است قال قال رسول اللَّه‌صلى الله عليه وآله وسلم انما اقضى بينكم بالبينات و الايمان آن ديگرآن روايت كه دارد ايها الناس انما انا بشر اين را ديگر ايشان ندارد خيلى خوب است مى‌فرمايد كه انما اقضى بينكم بالبينات و الايمان كه اين روايت در باب 1 هم هفت هشت تا روايت اين جورى نقل شده در همين باب 1. انما قضى بينكم بالبينات و الايمان و بعضكم الحن بحجته من بعض بعضى‌ها پشت سرهم انداز هستند براى اثبات كردن باطل خوب بلد هستند باطل را اثباتش كنند و ايما رجل قطعت له من مال اخيه شيئاً فانما قطعت له به قطعة من النار اگر من حكمى بكنم وخانه را بى خودى به واسطه بينه بى خودى خانه را بدهم به اين يك پاره آتش گرفته است خب اين روايت سندش خيلى خوب است دلالتش هم خيلى خوب است و اگر صاحب جواهر تمسك كرده بودند به اين روايت و گفته بودند كه قال رسول اللَّه‌عليه السلام و آن وقت آن روايت را خوانده بودند كه آن روايت صحيح السند است به طور جزم مى‌شود خواند آن روايت 3 ضعيف السند است به طور جزم نمى‌شود خواند. خب حالا اين چيزى نيست.

 آن كه چيز است اين است در جايى كه تحليل حرام خب قضاوت نمى‌كند شكى نيست تحريم حلال نمى‌كند خب شكى نيست اما از آن طرف هم فصل خصومت اقتضا مى‌كند اين ديگر نتواند حق خودش را بگيرد و اين مسلم پيش اصحاب است مثلاً سابقاً هم اگريادتان باشد خوانديم بخواهد تقاص بكند نمى‌شود مثلاً رفتند پيش حاكم و به واسطه بينه حكم كرد اين خانه مال فلانى است خب خانه را به او دادند حالا آن صاحب خانه كه سرش بى كلاه مانده و حكم عليه او شده يك پولى دارد اين صاحب خانه پيش اين مى‌تواند تقاص كند يا نه؟ نه. براى اين كه با آن فصل خصومت اقتضاى آن فصل خصومت اين است كه بخواهد اين تقاص كند نمى‌شود چنانچه بخواهد با تقلب از اين برود پول دزدى كند خانه را ناحق از او گرفته‌اند اما اين مى‌تواند برود دزدى كند از همين آقا و پول خانه را از آن دربياورد مى‌تواند يانه؟ نه. فصل خصومت اقتضا مى‌كند نه، و همچنين تا آخر. حرف اين است اين خانه را حكم قاضى اباحه مى‌كند براى اين و به منزله بيع است؟ نه. آيا اگر قسم خورد يا بينه آورد كه اين زن مال اين شوهر نيست به منزله طلاق است؟ نه. اين زن، زن آن آقا است شهادت ناحق آمده خب اين زن را بخواهد بگيرد نمى‌شود اما حالا آيا اين مى‌تواند برود پيش قاضى ديگر بينه ببرد خوانديم كه ديگر قاضى حق ندارد روى قضاوت اول حكم بكند آن هم حق ندارد بينه حق ندارد مدعى حق ندارد منكر حق ندارد كه دو دفعه بخواهند يك بازى ديگر در بياورند از اين قاضى به آن قاضى از آن قاضى به آن قاضى همچنين تا آخر. هر چه اقتضاى فصل خصومت است بايد گفت و هر چه اقتضاى حكم واقعى و نفس الامرى است آن را هم بايد گفت لذا اينها با هم هم منافات ندارد و مسلم پيش اصحاب هم هست اگريادتان باشد شايد در همين باب شهادت يكى دو جا، در باب قضا دو سه جا مرحوم صاحب جواهر خب تصريح به اين مطلب كردند همين جا اينجا حالا مى‌فرمايند كه حرف ابو حنيفه خلاف مذهب است يا خلاف دين است تصريح كردند صاحب جواهر كه اگر حكم ناحق شد آن آقايى كه كلاه سرش رفته بخواهد احقاق بكند با دزدى، احقاق حق بكند با تقاص احقاق حق بكند با مراجعه به حاكم ديگر و بالاخره به هر جورى كه منافات با فصل خصومت داشته باشد نمى‌شود مثل اينجا كه ادعاى ضرورت كرده‌اند ادعاى ضرورت هم كردند مرحوم محقق هم فرمودند دو سه جا مرحوم محقق فرمودند و اين امر هم يك امر مسلمى است ومنافات اينها با هم ندارند اقتضاى فصل خصومت اين است كه ديگر بايد دعوى بريده بشود به قول صاحب جواهر اصلاً قضاوت را گذاشته‌اند براى اين كه دعوى بريده بشود دعوى تمام بشود حالا ما هى مرتب دعوى چاق كن باشيم از نظر فتوى از نظر مراجعه از نظر قضاوت اين منافات با فصل خصومت دارد خوب است خوب حرفى است انصافاً. حالا كه فصل خصومت شد حتى مى‌شود مثلاً تا فصل خصومت نشده سابقاً گفتيم شاهد زور هم مى‌تواند برود دو نفر شهادت به دروغ بدهند گفتيم مى‌شود اما وقتى كه حكومت حكم كرد و فصل خصومت شد ديگر ولو تحليل حرام و تحريم حلال هم نيست اما مسلم است ديگر نمى‌شود دنبال دعوى را گرفت و هيچ توابع ندارد مسلم پيش اصحاب هم هست يعنى احدى غير از اين كه من عرض مى‌كنم نگفته چند روز قبل صاحب جواهر هم همين را فرمودند و دو سه مرتبه هم مرحوم محقق در كتاب قضاوت و صاحب جواهر و ديگران فرمودندو هيچ اشكالى نيست همين طور كه راجع به اين جمله اولش كه مرحوم صاحب جواهر مى‌فرمايند كه خلافاً لابى حنيفه فحكم باستباحة المحكوم له مى‌فرمايند كه اين مخالف ضرورت مذهب و قد خالف )ابو حنيفه( فى ذلك ضرورة المذهب بل الدين يعنى عامه هم نگفته‌اند تحليل حرام يا تحريم حلال فقط ابو حنيفه گفته ابو حنيفه هم يك آدم عقده‌اى بوده اصفهانى هم بوده يك آدم ناجنسى بوده اين اصلاً دلش مى‌خواسته جنجال آفرينى كند نمى‌دانم چرا؟ لذا مرحوم صاحب مفاتيح در تتمة المنتهى مى‌گويد كه هرچه امام صادق‌عليه السلام گفته بود من مخالفت كردم خب اين خيلى نانجيبى مى‌خواهد ديگر انصافاً و به سجده كه مى‌رود نمى‌دانم چشمهاى مباركشان را هم مى‌گذارند يا باز مى‌كنند بنابراين مستحب است يك چشم هم بگذاريد يك چشم باز كنيد تا مخالفت امام صادق‌عليه السلام حتماً بشود يك اين جور آدمى بوده ديگر لذا اين آدم اين جورى را استخدامش كردند اما معلوم است ديگر ظلمش هم دست و پا پيچش شد مطرود شد يك تازيانه حسابى 80تا تازيانه در ميان مردم خورد مطرود حسابى شد ديگر شد كلب ممطوره ديگر نه شيعه اهميت به او مى‌داد نه سنى و با ذلت مُرد. اما مكتبش باقى مانده تحليل حرام و تحريم حلال كه نيست مسلم نه تحليل حرام است نه تحريم حلال است هيچ كدام اينها نيست و اما آن اقتضاى فصل خصومت هم هست اينجا ديگر حرف نداريم يك چيز واضحى است به قول صاحب جواهر دراين جا يا آنجامى فرمايد اين يك چيز بديهى در فقه است خيلى گفتگو ندارد.

 اگر حالا يك دفعه راستى يقينى اثبات شد مقدمات خراب است آن وقت آيا حكم باطل است يا نه؟ كه آنجا ما مى‌گفتيم نه، مشهور در ميان فقهاء اين است كه بله باطل است.

 مسئله 3: راجع به تحمل شهادت و اداى شهادت است كه قرآن شريف مى‌فرمايد كه و لا يأبى الشهداء اگر به شما مى‌گويند بيا شهادت بده بيا تحمل شهادت بكن حتماً بايد بروى يكى هم اداى شهادت آن ديگر به طريق اولى است اگر كسى تحمل شهادت كرد ديگر معلوم است دروقتى كه به او بگويند بيا مثلاً بيا برويم تهران و اين شهادتى كه تحمل كرده‌اى شهادت بده معلوم است بايد برود الااين كه در هر دو صورت واجب كفايى است واجب عينى كم پيدا مى‌شود، واجب عينى نيست واجب كفايى است اگر دو سه نفر باشند تحمل شهادت بكند خب ديگر از ديگران ساقط مى‌شودچنانچه مثلاً چهار پنج نفر شهادت داده‌اند حالا دو نفرشان براى اداى شهادت حاضر هستند خب ديگر از ديگران ساقط مى‌شود واجب كفايى است نه واجب عينى اماتحملش واجب است اين كه بعضى‌ها گفته‌اند تحملش واجب نيست نمى‌خواهد برود شهادت بدهد نه، بله يك وقت مى‌تواند بگويد و آن همين كه واجب كفايى است مثل اين كه مى‌بيند ميت را عده‌اى دارند مى‌برند دفن بكنند خب اين مى‌گويد ديگر من نمى‌خواهم بروم طورى نيست نمى‌خواهم اين مستحب را بجا بياورم يك نحو مستحبى هم هست و اما اگر عينى باشد مسلم است كه ديگر نمى‌خواهم نمى‌شود در اداى شهادت هم همين طور است نمى‌خواهم بيايم اداى شهادت بكنم، مى‌تواند. كى مى‌تواند؟ در وقتى كه دو سه نفر باشند براى اداى شهادت و امااگرنباشند ديگر نمى‌توانم معنا ندارد واجب كفايى وقتى كه منحصر شد مى‌شود واجب عينى جمع بين اقوال و جمع بين روايات همين است براى اين كه واجب كفايى اگر من به كفايه باشد ديگر مى‌شود مستحب اين جور مى‌شود براى دو نفر مى‌شود واجب عينى به نحو اشاعه و ما بقى ديگر مى‌شود مستحب يعنى براى كل واحد واجب به نحو الكفايه معنايش اين است كه اگردو نفر رفتند براى ديگران مستحب است اگر نرفتند براى كل واحد واجب است مثل تكفين ميت يا تدفين. جمع بين روايات و جمع بين اقوال هم همين است آن كه گفته مستحب است يعنى آنجا كه من به الكفايه است آن كه گفته واجب است يعنى آنجا كه من به الكفايه نيست.

 چه تحملش چه ادايش و ظاهراً مى‌توانيم بگوييم كه اين تفصيلى كه خيلى‌ها و صاحب جواهر اگر مطالعه كرده باشيد دو سه صفحه اينجا حرف زده‌اند حرف ندارد جمع بين اقوال جمع بين روايات است جمع بين روايات همين است كه اگر بعضى از روايات ثواب بر آن بار كرده‌اند و گفته‌اند مستحب است و ترغيب و تحريص كرده‌اند چون واجب كفايى اين جور است مثل اين است كه خيلى ثواب بار كنند و بگويند كه تجهيز ميت بكنيد تكفين ميت بكنيد خب اين اگر من به الكفايه نباشد كه واجب عينى است ديگر جمع بين روايات همين جور است مستحب است به اين معنا هر واجب كفايى مستحب است يك قاعده كلى مگر برگردد واجب كفايى به واجب عينى. يك قدرى روايت بخوانيم كتاب شهادات باب اول اين باب اول براى تحمل شهادت است كه مى‌آيد مى‌گويد بيا برويم ببين و برو شهادت بده.

 روايت 1: محمد بن الحسن باسناده عن الحسين بن سعيد عن ابن ابى عمير عن هشام ابن سالم عن ابى عبداللَّه‌عليه السلام فى قول اللَّه عز و جل و لا يأبى الشهداء قال قبل الشهادة و قوله و من يكتمها فانه آثم قلبه قال بعد الشهادة كه قبل از شهادت بايد اباء نكند بعد از شهادت هم بايد حتماً برود شهادت بدهد خب اگرما باشيم و روايت وجوب عينى هم درست مى‌كند اما چون درحاق ذات اينها خوابيده وجوب كفايى براى خاطر اين است كه اين آقا كه دعوى دارد معطل نماند خب اگر دو نفر باشند بروند تحمل شهادت بكنند همان دو نفر هم بروند اداى شهادت بكنند خب معلوم است ديگر براى ما واجب نيست لذا و لا يأبى الشهداء در حاقش خوابيده واجب كفايى و من يكتمها فانه آثم قلبه اين هم در حاق اين خوابيده واجب كفايى.

 هفت هشت ده تا روايت اين جورى در باب اول هست در باب دوم هم مربوط به اداى شهادت است آن هم هر چند روايت اول دلالت داشت اما مرحوم صاحب جواهر وسايل بابى درست كرده‌اند باب 2 وجوب اداى شهادت و تحريم كتمانها.

 محمد بن يعقوب عن على بن ابراهيم عن ابيه عن ابن ابى عمير عن هشام بن سالم، شايد همان روايت قبلى باشد چرا اينجا آمده؟ نمى‌دانم فى قول اللَّه عز و جل و من يكتمها فانه آثم قلبه قال بعد الشهادة نظيرش در باب دوم زياد است.

 خلاصه حرف اين است اختلاف بين روايات و اختلاف بين اقوال تحمل شهادت واجب است به واجب كفايى اداى شهادت هم واجب است به وجوب كفايى.

    وصلى اللَّه على محمد و آل محمد

BaharSound

www.baharsound.com, www.wikifeqh.ir, lib.eshia.ir

logo