< فهرست دروس

درس خارج فقه آیت‌الله مکارم

مبحث خیارات

83/10/15

بسم الله الرحمن الرحیم

موضوع : ادامه مسئله 14

فرع دوّم: موت زوجه

اگر زوجه قبل از دخول از دنيا برود، آيا طلبكار تمام مهريّه است يانصف آن؟

مشهور اين است كه بايد تمام مهر داده شود ولى مخالفين (قائلين به نصف) در اين فرع بيشتر هستند.

مرحوم صاحب جواهر مى‌فرمايد:

بل لعلّ الظاهر (با احتياط نظريّه خود را مطرح مى‌كنند) استقراره (تمام مهر) ايضآ بموت الزوجة، در ادامه صاحب جواهر ذهاب عدّه كثيرى از قدما و متأخّرين را به تمام مهر حكايت كرده و نام آنها را برده است و مى‌فرمايد:

و من هنا نسبه الشهيد إلى المشهور بل الكركى (محقّق كركى) إلى عامّة الأصحاب عدا الشيخ و القاضى و الكيدرى [1] .

 

اين مسئله هم مشهور است، ولى شهرت در مسئله سابق قوى‌تر بود، چرا كه مخالفين در اين مسئله بيشتر هستند.

ادلّه مشهور :

پيچ و خم اين فرع از فرع اوّل بيشتر است .

قاعده :

«أوفوا بالعقود» دلالت مى‌كند بر اين كه تمام مهر كه به مجردّ عقد لازم شده، ثابت است و فقط طلاق منصّف است، علاوه بر اين آيه «و آتوا النساء صدقاتهنّ نحلة»[2] هم بالخصوص دلالت

دارد كه بايد تمام مهر را بدهند.

مفهوم برخى از روايات:

در اين مسئله دستمان از اخبار تهى است و روايتى كه دلالت كند بر تمام مهر نداريم و اخبار مطابق نصف است، ولى مشهور با اين وجود به تمام مهر فتوا داده‌اند.

ولى دو امر مى‌تواند دليل فتواى مشهور باشد، يكى از آن دو امر مفهوم خبر منصور بن حازم [3] است كه مى‌فرمود:

 

لا يحفظون عنّى إنّ ذلک (نصف) المطلّقة.

در اين روايات ولو سئوال از موت زوج بوده است نه موت زوجه، ولى معناى كلّى دارد يعنى چه در موت زوج و چه در موت زوجه مهر نصف نمى‌شود و فقط نصف براى صورت طلاق است.

امر ديگر اين كه موت زوج و زوجه نمى‌تواند از هم جدا باشد، اگر در موت زوج قائل به تمام مهر هستيم، بايد در موت زوجه هم قائل به تمام مهر شويم، چون اگر ممات باعث انفساخ زوجيّت است، از هر دو طرف فسخ مى‌شود و اگر با ممات زوجيّت باقى است، از هر دو طرف باقى است و شاهد بقاى زوجيّت اين است كه در صورت موت، ارث ثابت است و اگر مانند طلاق، انفساخ زوجيّت بود، در اين صورت مهر ثابت نبود. بنابراين از روايات موت زوج الغاى خصوصيّت كرده و مى‌گوييم ده روايت بحث قبلى در موت زوجه هم جارى است، چون تفكيك موت زوج و زوجه از هم ممكن نيست، چرا كه زوجيّت يك امر طرفينى است يا از هر دو طرف هست و يا از هيچ يك از طرفين نيست.

دليل غير مشهور: روايات

اين قول روايات خوبى دارد كه ما آنها را نقل مى‌كنيم و بعد اشكال آن را بيان مى‌كنيم. روايات متضافر است و در بين آنها صحاح هم هست.

* ... عن عبيد بن زرارة قال: سألت أبا عبدالله 7 عن رجل تزّوج امرأة و لم يدخل بها قال: إن هلكت أو هلک أو طلّقها فلها النصف و عليها العدّة كملا و لها الميراث.[4]

 

ما اگر در اين روايت حكم نصف مهر را در مورد فوت زوج نپذيريم (چون قائل به تمام هستيم) ولى در مورد موت زوجه بپذيريم چگونه ميسّر است؟ در حالى كه اين دو كلمه در كنار هم و به هم عطف شده‌اند.

* ... عن زرارة قال: سألته عن المرأة تموت قبل أن يدخل بها أو يموت الزوج قبل أن يدخل بها قال: أيّهما مات فللمرأة نصف ما فرض لها ... [5]

 

اين روايت دو سند دارد كه در يك سند «سهل بن زياد» ضعيف است.

چگونه ممكن است در صورت موت زوجه مهر نصف شود با اين كه در فرع سابق ما تمام مهر را در موت زوج پذيرفتيم؛ حال با وجود كلمه «أيّهما»در روايت چگونه يك طرف را بپذيريم و طرف ديگررا نپذيريم؟

* ... عن ابن أبى يعفور، عن أبى عبدالله 7 إنّه قال فى امرأة توفّيت قبل أن يدخل بها ما لها من المهر؟ و كيف ميراثها فقال: إذا كان قد فرض لها صداقآ فلها نصف المهر ... و فى رجل توّفى قبل أن يدخل بامرأته قال: إن كان فرض لها مهرآ فلها نصف المهر ...[6]

 

با توجّه به اين كه در فرع سابق تمام مهر را پذيرفتيم، در اين روايت هم بايد قسمتى از حديث را بپذيريم و بخش ديگر را كه در مورد موت زوج است، نپذيريم كه از دو حديث قبل بهتر است.

سه روايت ديگر هم از همين قبيل است و دلالت آنها هم همين گونه است.

 

 


[1] .ج39، ص330.
[3] . ح24، باب58 از ابواب مهور.
[4] .ح3، باب85 از ابواب مهور.
[5] .ح7، باب58 از ابواب مهور.
[6] . ح8، باب58 از ابواب مهور.

BaharSound

www.baharsound.ir, www.wikifeqh.ir, lib.eshia.ir

logo