< فهرست دروس

درس نکاح آیت‌الله مکارم

83/10/05

بسم الله الرحمن الرحیم

موضوع : ادامه مسئله 12

ادلّه :

1ـ قاعده :

«أوفوا بالعقود» در اينجا مى‌گويد، به اين عقد وفاكن، ويا «المؤمنون عند شروطهم» مى‌گويد شرطى در عقد كرده‌اى و بايد به آن پاى بند باشى،پس به حساب قواعد بحثى نيست.

2ـ روايت:

روايت از زراره است و دو سند دارد كه در يك سند «سهل بن زياد» محل بحث است ولى سند ديگر نياز به بررسى دارد كه در ذيل روايت به آن مى‌پردازيم.

 

محمّد بن يعقوب، عن عدّة من أصحابنا، عن سهل بن زياد (محل بحث است) و عن محمّد بن يحيى، عن أحمد بن محمّد جميعآ عن ابن محبوب، عن هشام بن سالم، عن الحسن بن زرارة عن أبيه قال: سألت أبا جعفر 7 عن رجل تزوّج امرأة على حكمها (تفويض به زوجه) قال: لايجاوز حكمها مهور آل محمّد9 اثنتى عشر أوقية(هر أوقية 40 درهم است) ونشّآ (نصف چهل درهم) و هو وزن خمس مأة درهم من الفضّة (اين قسمت از روايت نكته‌اى دارد كه در جاهاى ديگر به درد ما مى‌خورد و آن اين كه آيا در درهم و دينار، وزن معيار است و يا مسكوك بودن ـ كه قيمت را بالاتر مى‌برد ـ ملاك است؟ در اين روايت ظاهرآ وزن معيار است و ارزش اضافى سكّه حساب نشده است) قلت: أرأيت إن تزوجّها على حكمه (زوج) و رضيت (زوجه) بذلک قال: فقال: ما حكم من شئ فهو جائز عليها قليلا كان أو كثيرآ (در زن گفتند كه از مهر السنّه بيشتر نباشد، ولى در زوج كم و زياد فرقى نمى‌كند كه راوى از اين امر تعجّب كرده و مى‌پرسد) قال: فقلت له: فكيف لم تجز حكمها (زوجه) عليه (زوج) و أجزت حكمه عليها؟ قال: فقال: لأنّه (زوج) حكّمها (تفويض كرد به آن زن) فلم يكن لها أن تجوز ما سنّ رسول الله 9 و تزوّج عليه نسائه فرددتها إلى السنّة و لأنّها هى حكّمته و جعلت الأمر إليه فى المهر و رضيت بحكمه فى ذلک (مهر) فعليها أن تقبل حكمه قليلا كان أو كثيرآ[1] .

 

اين روايت هم مشكل سندى دارد و هم مشكل دلالى.

از نظر سند : در سند دوّم روايت پسر زراره (حسن بن زراره) در كتب رجال توثيق نشده است. زراره دو پسر داشته به نامهاى حسن و حسين كه امام صادق7 آنها را مدح كرده ولى توثيق نشده‌اند، پس اينها امامى ممدوح هستند كه باعث مى‌شود روايت حسنه شود؛ ولى مهم اين است كه روايت معمول بهاى اصحاب است و شهرت جابر ضعف سند است پس ما از اين جهت مشكلى نداريم.

و لكن من العجب بعضى مثل مرحوم آية الله سبزوارى در مهذّب الاحكام در مورد روايت تعبير به صحيحه كرده‌اند، ولى صاحب جواهر مى‌فرمايد خبر زراره چون در مواردى كه سند نزد ايشان صحيح نباشد، تعبير به خبر مى‌كند.

از نظر دلالت : دلالت روايت بر اصل حكم خوب است و مى‌رساند كه شوهر مختار است، ولى تفاوتى را كه در ذيل اين حديث است نمى‌فهميم. بعضى گفته‌اند كه ممكن است زن اجحاف كند به همين جهت در مهر السنّه او را متوقّف كرده‌اند.

در جواب مى‌گوييم مرد هم ممكن است در جهت قلّت اجحاف كند. پس احتمال دارد براى ما خوب نقل نشده و يا اين كه اسرارى در اينجا نهفته است كه ما نمى‌فهميم، بنابراين روايت خالى از شبهه نيست و جالب اين است كه بزرگانى مانند صاحب جواهر و كاشف اللثام ساده از كنار اين روايت گذشته‌اند.

حديثى هم مرحوم محدّث نورى[2] نقل كرده كه شبيه حديث زراره است و تفاوت مختصرى با حديث زراره دارد كه اين حديث هم مؤيّد است.

 

أضف إلى ذلک؛ در اينجا يك روايت صحيح داريم كه معارض اين روايت است.

محمّد بن الحسن بإسناده، عن الحسين بن سعيد (شيخ طوسى از حسين بن سعيد اهوازى نقل مى‌كند كه طريق شيخ به حسين بن سعيد صحيح است)عن حمّاد بن عيسى، عن شعيب بن يعقوب العقرقوفى، عن أبى بصير قال: سألت أبا عبدالله 7 عن الرجل يفوّض إليه صداق امرأته فنقص عن صداق نسائها (كمتر از مهر المثل قرار داد) قال: تلحق بمهر نسائها.[3]

 

اين روايت دلالتش خوب است و حضرت مى‌فرمايد كمتر از مهر المثل جايز نيست كه با صراحت معارض است. در تعارض روايات به ترتيب زير عمل مى‌كنيم.

1ـ جمع دلالى :

در مقام تعارض ابتدا سراغ جمع دلالى مى‌رويم به اين بيان كه روايت دوّمى را حمل بر استحباب مى‌كنيم، يعنى مستحب است كه زوج كمتر از مهر المثل نگويد، چون صريح روايت زراره اين بود كه كمتر از مهر المثل هم جايز است كه چنين جمعى در ابواب فقه مشهور است.

2ـ اخذ مرجّح :

اگر اين جمع را نپسنديديم و خواستيم سراغ مرجّحات برويم روايت اوّل (روايت زراره) دو مرجّح دارد.

الف) مطابق مشهور است (خذ بما اشتهر بين أصحابک).

ب) موافق كتاب الله «أوفوا بالعقود» است.

نتيجه : قول مشهور أقوى است و لكن اينها همه در جايى است كه تفويض، انصرافى نداشته باشد مثلا در محيط ما اگر زنى مهر را به زوج تفويض كند و مرد چند دانه خرما مهر قرار دهد، همه مى‌گويند كه تفويض منصرف است، چون زن كه گفته مرد اختيار دارد، نه به اين چيزها، پس اگر تفويض منصرف از يك حدّاقلهايى باشد در آنجا نمى‌گوييم مرد در حدّاقل و اكثر مختار است، كه با اين بيان مقدارى از مشكلات حل مى‌شود.

 


BaharSound

www.baharsound.ir, www.wikifeqh.ir, lib.eshia.ir

logo