< فهرست دروس

درس نکاح آیت‌الله مکارم

83/09/03

بسم الله الرحمن الرحیم

موضوع : ادامه مسئله 5

2 ـ آيه 49 سوره احزاب : [1]

فرض آيه عدم دخول است ولى از جهت تعيين مهر مطلق است و همه مطلّقات را شامل مى‌شود كه در اين صورت عدّه ندارد، چون دخولى صورت نگرفته است و اگر از هم جدا مى‌شوند به خوبى و خوشى از هم جدا شوند. پس اين آيه از نظر تعيين مهر مطلق است كه آيه سوره بقره آن را تقييد مى‌زند.

آيه سوّمى هم داريم كه مى‌فرمايد :

﴿ مَتَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ ﴾[2] كه بحث آن بعدآ خواهد آمد.

2ـ روايات

روايات زيادى در مورد هديه هنگام طلاق (متعه) داريم كه در دو باب (48 و 50 از ابواب مهور) آمده و سه طايفه است :

اوّل : رواياتى كه در مورد محلّ بحث (مهرى نيست و دخولى هم صورت نگرفته) وارد شده است.

دوّم : رواياتى كه دو قيدى را كه مطلوب ماست ندارد و خواهيم گفت كه مى‌توانيم اين روايات را تقييد كنيم.

سوّم : رواياتى كه مى‌فرمايد در مورد تمام زنان اعمّ از مدخوله و غير مدخوله بايد متعه‌اى به آنها داده شود كه اين هديه استثنا ندارد و همه را شامل مى‌شود.

اكنون هرسه طايفه را بررسى و سپس طريق جمع را بيان مى‌كنيم.

طايفه اوّل :

... عن أبى الصباح الكنانى (سند صحيح است) عن أبى عبدالله7 إذا طلّق الرجل امرأته قبل أن يدخل بها فلها نصف مهرها و إن لم يكن سمّى لها مهرآ فمتاع بالمعروف على الموسع قدره و على المقتر قدره ...[3]

دلالت و سند روايت خوب است و بهترين حديث همين است.

... عن الحلبى (سند معتبر است) عن أبى عبدالله 7 فى الرجل يطلّق امرأته قبل أن يدخل بها قال: عليه نصف المهر إن كان فرض لها شيئآ و إن لم يكن فرض لها شيئآ فليمتّعها على نحو ما يتمتع به مثلها من النساء[4] .

مطابق اين روايت وضع زن را در نظر مى‌گيرند و به مقتضاى شأن زن هديه مى‌دهند، در حالى كه اين خلاف صريح آيه قرآن است.

اللهّم إلّا أن يقال؛ كه حمل بر استحباب كنيم، يعنى رعايت حال زوجه خوب است ولى واجب نيست.

و عنه، عن على بن أحمد بن أشيم قال: قلت لأبى الحسن (امام رضا يا امام كاظم)7 : أخبرنى عن المطلّقة التّى تجب لها على زوجها المتعة أيهّن هى (بهتر بود أيتهنّ هى باشد) فإنّ بعض مواليک يزعم أنها تجب المتعة للمطلّقة التّى قدبانت (مطلّقه‌اى كه به طور كلّى جدا شده يعنى طلاق بائن) و ليس لزوجها عليها رجعة فأمّا التى عليها رجعة فلا متعة لها فكتب 7: البائنة (يعنى طلاق غير مدخول بها و بائن است و رجعتى ندارد كه در اين صورت اين روايت هم خوب است نه اين كه طلاق ثلاثه مورد نظر باشد).[5]

الفضل بن الحسن الطبرسى فى مجمع البيان (ايشان دو روايت مرسله دارد كه در يك روايت مى‌فرمايد: عن الباقر و الصادق8 و در روايت ديگر مى‌گويد:هو المروىّ عن أئمتّنا) فى قوله تعالى « و متّعوهنّ على الموسع قدره و على المقتر قدره» قال: إنّما تجب المتعة للّتى لم يسمّ لها صداق خاصّة و هو المروىّ عن الباقر و الصادق8 (منابعى در دست مرحوم طبرسى بوده كه به دست ما نرسيده است).[6]

 

و فى قوله تعالى «فمتّعوهنّ و سرّحوهنّ سراحآ جميلا» عن ابن عباس قال: هذا إذا لم يكن سمّى لها مهرآ فإذا فرض لها صداقآ فلها نصفه و لا تستحقّ المتعة قال: و هو المروىّ عن أئمّتنا. [7]

بعضى از روايات صحيح السند و صريح الدلاله بود و بعضى ديگر نياز به تفسير داشت.

طايفه دوّم :

اين روايات ظاهرآ اطلاق دارد.

... عن محمّد بن مسلم (سند صحيح است) عن أبى جعفر 7 قال: سألته عن الرجل يطّلق امرأته قال: يمتعها قبل أن يطّلق قال الله تعالى «ومتّعوهنّ على الموسع قدره و على المقتر قدره» (نشانه تقييد در خود روايت موجود است چون امام به آيه استدلال كرده است). [8]

... عن أبى عبدالله 7 إنّ متعة المطلّقة فريضة. [9]

ظاهر روايت اطلاق است، ولى شاهد بر تقييد داريم كه «متعة المطلّقه» است و نشان مى‌دهد كه در مورد تفسير آيه است و در مورد تمام مطلّقات نيست، يعنى متعه‌اى كه شنيده‌ايد و معهود است و در آيه آمده، فريضه است و مستحب نيست، پس ردّ پاى تقييد در اين روايت هم موجود است.

... عن أبى جعفر 7 قال سألته (سند ضعيف است)عن الرجل يريد أن يطلّق إمرأته قبل أن يدخل بها (ندارد كه مهر داشته است يا نه)قال: يمتّعها قبل أن يطلّقها فإنّ الله تعالى قال: «ومتّعوهنّ على الموسع قدره و على المقتر قدره» (استدلال به آيه قرينه بر تقييد است).[10]

 

... عن البزنطى قال: ذكر بعض أصحابنا أن متعة المطلّقة فريضة.[11] اين روايت هم قرينه بر تقييد دارد همانگونه كه در

روايت دوّم بيان شد.

طايفه سوّم :

پنج روايت[12] كه تصريح مى‌كند چه مدخول بها باشد و چه نباشد، بايد متعه (هديه) داده شود.

* ... عن زرارة، عن أبى جعفر 7 قال: متعة النساء واجبة دخل بها أم لم يدخل بها و يمتّع قبل أن يطلّق.[13]

هر پنج حديث يك مضمون دارد كه اين روايات را حمل بر استحباب مى‌كنيم، يعنى در موارد ديگر هم علاوه بر مهر، هديه‌اى داده شود كه اين مستحب است.


BaharSound

www.baharsound.ir, www.wikifeqh.ir, lib.eshia.ir

logo